29 Haziran 2015 | TEKNİK MAKALE 83. Sayı (Haziran 2015)

SGS Türkiye Çevre Bölümü
Asbestin tehlikeleri günümüzde net olarak bilinmektedir. Önlem olarak birçok ülke asbest ya da asbest içeren ürünleri kullanmayı durdurmuştur. Ama hala asbest malzemeleri içeren milyonlarca bina bulunmaktadır ve bu binalarda asbeste maruz kalma durumu söz konusudur. Bu noktada asbesti doğru yönetmek, giderek daha önem kazanmaktadır. 
Asbest, lifli yapıda olan doğal minerallerden oluşur. Altı ana tipi vardır ve en yaygın rastlanılan üç tipi “Crocidolite-mavi asbest”, “Amosite-kahverengi asbest” ve “Chrysotile-beyaz asbest”tir. Ateşe karşı direnci, ısı iletkenliği ve su tutma özelliklerinin düşük olması ve dayanıklılığından dolayı 1850’lerden itibaren araba parçaları, makine parçaları, boru ve bina yalıtımlarında ve yangın geçirmeyen levhalar gibi binlerce ürünün imalatında kullanılmıştır. En yaygın kullanımı ise 1950’lerden 2000’li yıllara kadardır. 


Asbest Tehlikelidir; Çünkü... 
Asbest lifleri çok küçüktür; birkaç mikron uzunluğundadır. Bu lifler solundukları takdirde akciğerlere yerleşirler, uzaklaştırılamaz veya sökülemezler. Bu durum akciğerlerde yaraya neden olur ve bazen bu yara dokusu akciğerler işlevini yitirene dek yayılmaya devam eder (Bu hastalık asbestosis-asbest hastalığı olarak da bilinmektedir). 
Bazı durumlarda asbest liflerine düşük miktarda maruz kalmanın bile “mesothelioma” denilen oldukça agresif bir kansere sebep olabildiği tespit edilmiştir. Asbeste maruz kalan insanların akciğer kanserine yakalanma olasılığı çok daha yüksektir. 
Asbestle bağlantılı hastalıklardan ölen birçok insan, asbest içeren ürünlerle çalışmışlardır. Fakat bugün asbest içeren binalarda çalışıp çok düşük derecede asbeste maruz kaldığını düşündüğümüz insanlar dahi ölmektedirler.


Ölümlere Nasıl Engel Olabiliriz? 
Önlem olarak birçok ülke asbest ya da asbest içeren ürünleri kullanmayı durdurmuştur. Ama hala asbest malzemeleri içeren milyonlarca bina bulunmaktadır ve bu binalarda asbeste maruz kalma durumu söz konusudur. Asbest içeren bu malzemeleri yönetim kontrolü altına alabilmek için öncelikle nerede kullanıldıklarını bilmemiz gerekmektedir. Bunun tek yolu binalarda araştırma veya gözetim yapmak ve laboratuvar analizleriyle teyidini sağlamak üzere şüpheli malzemelerden örnekler almaktır.
Bu işlemler yapılırken yangına dayanıklı tavan ve paneller, boru yalıtımları ve çimento ürünlerine özellikle dikkat edilmelidir. Hemen ardından bir araştırma raporu takibinde envanter kaydı hazırlanmalıdır. Bu rapor ve kayıtta bulunmuş olan asbestli malzemelerin tümü için bir risk değerlendirmesi oluşturulmalı ve bu malzemelerin asbest yönetim planları dahilinde yönetilmesi gerekmektedir. 


Neler Yapabiliriz?
• Tüm asbest tipleri ve asbest içeren ürünler aynı risk derecesini taşımaz. Örneğin, boru yalıtımına gevşekçe bağlı mavi asbest, çimento çatı levhasına güçlüce bağlı beyaz asbest lifinden daha yüksek risk taşımaktadır. Bazı asbest içeren malzemelerin bozulmadan kaldığından emin olmak için sürekli durumunu gözetmekten başka hiçbir aksiyona ihtiyaç duyulmaz.
• Bazı asbest içeren malzemelerin lif yayılımını önlemek için onarılması, yalıtılması, boyanması veya kapatılması gerekebilmektedir. 
• Yüksek risk taşıyan imalatların kalitesiz şartlarda bulunduğu ya da asbest malzemelerin konumları nedeniyle olası hasarlara sebebiyet verebileceği yerlerde bunların güvenle uzaklaştırılması en iyi seçenek olabilir. En kötü şartlarda bu alanların asbest temizlenebilene ve onarılabilene kadar geçici olarak yalıtılması gerekebilir. Asbest gözetiminde deneyimli uzmanlar bu tür tespit ve aksiyonları belirleyebilirler.