30 Nisan 2014 | TEKNİK MAKALE 69. Sayı (Nisan 2014)

Atıksu Arıtma Tesislerinin Tasarımı için Gerekli Veriler - 1 Prof. Dr. İzzet Öztürk İTÜ İnşaat Fakültesi, Çevre Mühendisliği Bölümü
Bu bölümde, Atıksu Arıtma Tesisleri tasarımına ilişkin temel teknik veriler ve esaslar özetlenmiştir.


1.1 Nüfus Tahminleri
Nüfus projeksiyonları, sosyal ve ekonomik politikaları yansıtan ve sayısallaştıran, yardımcı bir araç niteliğini taşımaktadır. Nüfus projeksiyonu; doğum, ölüm ve göç hareketlerinin ilerideki eğilimleri ile ilgili belli varsayımlara dayanarak, nüfusun gelecekteki değişimi ile ilgili tahminler yapılması olarak tanımlanır. Nüfus projeksiyonları amaca göre ülke geneli, bölge ve il yanında değişik nüfus büyüklüğüne sahip yerleşmeler veya idari birimler bazında olmak üzere farklı ölçeklerde yapılabilmektedir.


Çevre mühendisliği yapılarının tasarımı için en önemli faktörlerden birisi, gelecekteki nüfus değeridir. Bununla beraber nüfusa bağlı ihtiyaçların da tahmin edilmesi gerekmektedir. Nüfus tahminleri, talebi karşılayacak kapasitede projelendirme ve boyutlandırma yapılmasını sağlar.


Bir meskûn bölgede yaşayan nüfus hakkında en iyi bilgi kaynağı, resmi nüfus sayımlarıdır. Ülkemizde nüfus sayımları Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılmaktadır. Nüfus doğumlarla artar, ölümlerle azalır. Göçler her iki yöne de tesir eder. Toprak ilhakı da nüfusu artırır. Bu dört bileşen, sosyal ve ekonomik faktörlerin etkisi altında bulunur. Yıllara göre nüfus değişimi çoğunlukla S şeklinde bir eğriye uyar (Şekil 1). Nüfus artışı hızı başlangıçta çok yavaştır. 
Bu hız, zamanla artar ve en büyük değerine ulaşır. Dönüm noktasından itibaren nüfus artış eğrisine çizilen teğetin eğimi, yani nüfus artış hızı azalır. Neticede nüfus bir L doygunluk değerine asimptot olur. Benzer bir S-eğrisi, bakteri kültürlerinde, mikroorganizma sayılarının izlenmesi (çoğalma) sırasında gözlenmektedir (Muslu, 1996).


Bir yerleşimin nüfus sayım neticeleri aritmetik bir grafik kağıdı üzerinde noktalanırsa, bu eğrinin çeşitli kısımları farklı matematiksel fonksiyonlarla ifade edilebilir. Yeni kurulan bir iskân bölgesinde artan hızlı bir nüfus gelişimi gözlenebilir. Aksine, bir büyükşehirde, yeni binaların yapılması için gerekli arsa azaldığından, fiziki bir sınırlama yahut iş ve ticaret hayatının ve yaşama şartlarının bozulması sebebiyle sosyal kısıtlar büyümeyi sınırladığında, azalan hızlı bir nüfus artışı ile karşılaşılabilir. Nüfus artış eğrisinin doğru çizgi halini aldığı meskûn bölgeler de mevcuttur.

Makalenin devamı için tıklayın...