Su endüstrisi uygulamalarının kapsamında temiz su üretimi, dağıtımı ile atıksu toplanması, arıtılması ve bertarafı yer almaktadır. Kimya, demir çelik ve gıda gibi endüstrilerinin çoğunlukla kendi su arıtma tesisleri bulunmaktadır.

Lokal, ulusal ve uluslararası standart, yasa ve yönetmelikler su endüstrisinde gelişmelere sebep olmuştur. Bu değişiklikler, prosesi geliştirmek ve iyileştirmek için yeni yatırımlara yol açmıştır. Bunlardan bir tanesi de gaz algılama sistemlerinin tesislerde kullanılmaya başlanmasıdır. Bu çerçevede gaz algılama sistemlerinin su arıtımındaki uygulamalarına uygun seçilmesi ve ekonomik olması önem kazanmaktadır.

Arıtma tesislerinde, toksik ve yanıcı patlayıcı gazların izlenmesini gerekli kılan birçok standart devreye girmiş veya yakın zamanda devreye girmek üzere gündeme gelmiştir.

Gaz algılama sistemlerinin su arıtma tesislerinde kullanılmasını gerektiren başlıca nedenler:

Bu pazarın gelişmesini zorlayan başlıca nedenler:

• Artan içme suyu ve atıksu kalite standartları
• Atıksu ve betarafına yönelik artan uluslararası talepler
• İşçi güvenliği ve sağlığına ilişkin artan talepler
• Proses verimini arttırma ve işletme masraflarını minimize etmeye yönelik talepler

Arıtma tesislerinde uygun gaz algılama ekipmanlarının seçimi

Arıtma tesislerinde kullanılacak olan ekipmanların zor uygulama şartlarına dayanıklı ve ilgili standartları karşılayacak özelliklere sahip olması gerekmektedir. Gaz algılama ekipmanları, sabit ve portatif olmak üzere iki şekilde kullanılabilir. Bakım ve kontrol amaçlı kapalı yerlere girişte portatif tip gaz dedektörlerinin kullanılması gereklidir. Arıtma tesisinde yer alan proses tiplerine, arıtma tesisinin kapasitesine göre uygun noktalara yeterli sayıda sabit tipte gaz dedektörleri yerleştirilir. Bu dedektörler genelde tesislerde bulunan ana kontrol odasında yer alan bir kontrol panosuna bağlanır.

Arıtma tesislerinde kullanılan dedektörlerin seçiminde dikkat edilmesi gereken hususlar:

• Algılaması yapılacak gazın belirlenmesi (H₂S, CH₄, CO, Cl₂, O₃, O₂)
• Dedektör montajının yapılacağı noktanın belirlenmesi
• Montaj noktasına göre (iç ortam/dış ortam) dedektör koruma sınıfının belirlenmesi
• Dedektörde lokal ekran gerekliliğinin belirlenmesi
• Uygulamaya göre dedektörün sahip olması gereken sertifikalar (ATEX, CE vb.)
• Algılanacak gaza göre dedektör montaj yüksekliğinin belirlenmesi (havadan ağır gazlar için zemine yakın, havadan hafif gazlar için mümkün olan en üst noktaya)
• Dedektör montaj noktasındaki hava sirkülasyonunun tespit edilmesi
• Islak mahallerde dedektör montajı yapılacak ise maksimum ve minimum su seviyesinin tespit edilmesi 
• Montaj noktası seçilirken genel bakım ve kalibrasyon işlemleri dikkate alınmalıdır.
• Uygun kablo tip ve kablo güzergahının seçilmesi 
• Uygun uyarı ekipmanlarının (korna, lamba) seçilmesi
• Lokal ya da ulusal yönetmeliklere göre alarm set değerlerinin belirlenmesi

Uygulama Alanları

Su Saflaştırma

İçme suyu ve endüstriyel kullanım için su saflaştırma enfeksiyona neden olabilecek mikroorganizmaları ve alglerin minimizasyonunu kapsamaktadır. Bu amaçla kullanılacak yöntemler klor, ClO₂ veya ozon dozajlaması olabilir. Tesisin boyutları genelde uygulamada seçilecek yöntemi belirlemektedir. Kimyasallar genellikle gaz halinde, bir dozaj odasına yer alan silindirler vasıtasıyla uygulanmaktadır. Bu toksik gazların kazara sızması, tesisteki teknik personel için bir tehlikedir. Klor analizörleri artan klor seviyesini kesin sınırlarda ölçmektedir. Eğer klor izleniyor ise, kalan klorun giderimi için SO₂ kullanılmaktadır. Kükürt dioksit silindirik tanklar içinde, klor dozlama ünitesine yakın bir yerde tutulmaktadır. Bu dozaj ünitelerine bağlı olarak sabit ve/veya portatif gaz dedektörleri kullanılabilir. Sabit klor ve kükürtdioksit gaz dedektörleri standart bir kontrol paneline bağlanmaktadır. Bazı tesislerde ek olarak başka dozaj uygulamaları olmaktadır: pH seviyesi (asidik) kontrolüne yönelik CO₂ ve tatlandırmak amacıyla NH₄. Her ikisi de gaz formunda uygulanmaktadır. Dozaj odalarında bu gazların da sızıntılara karşı izlemesi yapılmalıdır.

Güç Santrali

Birçok tesiste elektrik üretimi ve pompalama gibi değişik amaçlar ile dizel ve gaz jeneratörleri kullanılmaktadır.  Daha büyük jeneratör paketleri genellikle konteynerler halinde veya ayrı odalar halinde uygulama bulmaktadır. Yakıt veya kaçaklar patlama ve toksik riskler meydana getirmektedir. Sabit ve portatif gaz dedektörleri aşağıdaki gazlardan bazılarını veya hepsini izlemek amacıyla kullanılmaktadır: Doğalgaz, LPG, CO, NO₂ ve O₂ seviyesi düşmesi.  

Atıksu arıtma girişi, Dengeleme havuzu

Dengeleme havuzları atıksu arıtma tesisine gelen atıksuyu dengeleyen ve debiyi düzenleyen giriş havuzlarıdır. Bu havuzlar genelde yerin üstünde ve atmosfere açık durumdadır; ancak çevre faktörlerinin etkisini minimize etmek amacıyla yeraltında kurulumlarına başlanmıştır. Buna neden olan endişelerden biri petrol tankerlerinden gelen hidrokarbonların etkisi ya da arıtma tesisinde patlamalara neden olabilecek sızıntılar. Bu problemin önüne geçmek adına sabit hidrokarbon dedektörleri genelde su seviyesinin üstünde konumlandırılmakta ve ek olarak portatif cihazlar ile periyodik kontroller gerçekleştirilmektedir.   

Çamur Çürütücüler

Çamur çürütücüler, ön çöktürme ve filtre tanklarından çamuru alarak bertaraf için güvenli forma çevirmektedir. Aerobik ve anaerobik olmak üzere 2 ana tip çamur çürütücü söz konusudur. Her iki sistem de bakterilerin metan ve karbondioksite dönüştürme aktivitesi ile alakalıdır. Metan ya stoklanarak ya anaerobik çürütücüye karışım için beslenmekte ya da elektrik veya ısı üretiminde kullanılmaktadır. Portatif ve sabit metan ve karbon monoksit algılaması yapılır.

Çamur Susuzlaştırma ve Kurutma

Endüstride bu amaçla kullanılan birçok farklı çamur susuzlaştırıcı ve kurutucu tipi bulunmaktadır. Bu makineler, filtreleme, presleme, santrifüj ve ısı tekniklerinin kombinasyonu ile çalışmaktadır. Bu prosesler sonucunda açığa çıkan H₂S gazını algılamak için dedektör kullanılır.

Pompa İstasyonları ve Kuyular

Bu ünitelerde iki temel konfigürasyon bulunmaktadır. Islak kuyularda petrol ve doğalgazdan gelen metan gibi hidrokarbonların izlenmesi söz konusudur. Kuru kuyularda ise metan, H₂S ve oksijen seviyesi takibi, sabit veya portatif gaz dedektörleri ile mümkündür.

Kapalı Alana Giriş

Belli aralıklarla normalde kapalı olan alanların kontrolü gerekli olmaktadır. Bu, bakım amacıyla veya rutin kontrol için de olabilir. Bu amaçla yönetmeliklere uymak için, portatif gaz dedektörleri ilgili alana girerken kullanılmalıdır.

Elvan Şenörer

Honeywell Analytics Türkiye Tek Yetkili Distribütörü Set Teknik Emniyet ve Çevre Teknolojileri Ltd. Şti. Pazarlama Koordinatörü