TEKNİK MAKALE 16. Sayı (Eylül Ekim 2007)

Günümüzde su kaynaklarının çeşitli nedenlerle kısıtlanması, kaynak kontrolünün önemini bir kat daha arttırmıştır. Birçok kuruluş kaynak kontrolü analizlerine yönelik çeşitli çalışmalar yapmaktadır. Su analizleri; içme suları, atıksular, proses suları, kuyu suları ve deniz sularında gerçekleştirilebilmektedir.
Su analizlerinde temel olarak suyun fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik özellikleri incelenir. Su analizleri, temelde aynı görünmesine karşın uygulamada kullanılan ekipmanlar, analiz cihazları ve metodlar yönünden birçok farklılıklar içermektedir.

Suyun fiziksel özelliklerinin incelenmesi

Suyun fiziksel özelliklerinin başında bulanıklık gelir. Askıda veya çözünmüş maddeler; kil, silt, organik veya inorganik maddeler, çözünür renkli organik bileşimler, plankton ve diğer mikroskopik organizmalar sularda bulanıklığa sebep olabilir. HF Scientific firmasının ürettiği türbidimetreler ile farklı özelliklerdeki sularda standartlara uygun şekilde bulanıklık ölçümü yapmak mümkündür.

Özellikle HF Micro TPW/TPI türbidimetre el tipi olması, tek tuşla kalibrasyonu, EPA/ISO standartlarına uygun modelleri ile saha çalışmaları için son derece uygundur. HF firmasının laboratuvar kullanımları için tasarlanmış masaüstü tip türbidimetresi olan Micro T1000 modeli ise hem farklı ölçüm modları (NTU, EBC, FNU, FAU) ve renk düzeltme özelliği ile özellikle çok bulanık sularda kullanılmaya uygun referans sınıfında bir cihazdır.

Suyun fiziksel özelliklerinden bir diğeri "Askıda Katı Madde-(AKM)" miktarıdır. AKM ölçümleri özellikle atıksularda önem teşkil eder. AKM analizleri için vakum filtrasyon setleri kullanılır. Bu sistemlerde su numunesi belli bir basınç altında membran filtreden geçirilir. Daha sonra filtre etüvde kurutulup tartılır. Filtrenin ağırlığında meydana gelen farktan askıda katı madde miktarı tayin edilir. M&S firmasının komple setleri ile bu işlem son derece kolay şekilde yapılabilir.

Suyun elektrokimyasal özelliklerinin incelenmesi

pH, iletkenlik ve çözünmüş oksijen ölçümleri, proseslerin doğru yürümesi açısından büyük önem taşıyan işlemlerdir. Üretimin her aşamasında farklı sebeplerden ötürü bu parametrelerin kontrol edilmesi gerekebilir. Bu kontroller prosesin başarılı bir şekilde yürümesi için gereklidir.

Delta OHM firmasının elektrokimyasal analiz cihazları arasında portatif, masaüstü, pek parametre ve multiparametre ürünler bulunur. Analizi yapılacak olan numunenin özelliğine göre seçilen cihazlar, proplar ve aksesuarlar ile sonuçların doğruluğu garantilenir. Firmanın ürün yalpezesinde bulunan portatif, hafızalı ve RS232 çıkışa sahip cihazlar özellikle öne çıkmaktadır.

Suyun kimyasal özelliklerinin incelenmesi

Suların kimyasal içeriği, su kalitesi ve insani tüketime uygunluk açısından en önemli kriterdir. Kimyasal açıdan bakıldığında her su örneğinin (atıksu, içme suyu, kullanım suyu vd.) içeriği belirli, izin verilmiş değerlerde olmalıdır. Hem üreticiler hem de kullanıcılar bu parametrelerin ölçümlerini yönetmeliklerde verilen sıklıklarda yapmak zorundadır.

Su örneğindeki kimyasal parametrelerin incelenmesi açısından iki temel yöntem vardır. Bunların ilki tüm kimyasal malzemelerin ve standartların çalışanlar tarafından hazırlanıp çalışılan sistemlerdir. Bu durumda özellikle kimyasal maddelerin konsantrasyonlarının ayarlanmalarında ve kontrol edilmesinde pek çok sorun çıkmaktadır. Kimyasal analizler için kullanılan diğer yöntem ise hazır test kitleridir. Bu kitler standart çözeltilere göre ayarlanmış, kullanıma hazır sıvı veya toz halindeki karışımlardır. Bu gibi test kitlerinin kullanımındaki en önemli etmen insan kaynaklı hataların elemine edilerek daha doğru ve geçerli sonuçlar elde edilmesine yardımcı olmalarıdır.

Merck firmasına ait hazır test kitleri basit olarak iki gruba ayrılır. İlk gruptaki portatif kitler saha çalışmalarında kullanıma uygun, gerekli tüm kimyasallar ve aparatlar ile paket halinde gelen, hızlı sonuç veren, yarı kantitatif testlerdir. Bu testlerle laboratuvar ortamına gerek kalmadan sahada analiz yapılır.

Bir diğer grup ise Spectroquant kitlerdir. Bu kitler kolorimetre, fotometre ve spektrofotometrelerde kullanımlar için hazırlanmıştır. Ön işlemden geçirilen örneğin doğrudan tüpler içinde gelen kimyasallarla karıştırılması ile çalışılan kitler özellikle standart çözeltilerin hazırlanmasında meydana gelebilecek olan hataları elemine etmeleri ve kullanım kolaylıkları açısından avantajlıdır. Barkod sistemine sahip tüpler kullanıldığında MerckNOVA60 fotometre cihazında hiçbir ayarlama yapmaya gerek kalmadan doğrudan okuma yapılabilmesi kit kullanımlarında yeni bir çığır açmıştır.

NOVA 60 cihazı ve Spectroquant kitlerle su analizlerinde gerekli tüm parametrelerin farklı ölçüm aralıklarında analiz edilmesi mümkündür.

Suyun mikrobiyal özelliklerinin incelenmesi

Su örneklerinde mikrobiyal özellikler ve yük miktarı özellikle içme suyu göz önüne alındığında büyük önem teşkil eder. Analizi yapılacak olan sudan düşük miktarlarda numune alınarak doğrudan besiyerine ekim yapılması özellikle mikrobiyal yükün düşük olduğu örneklerde sonucun doğruluğunu ve geçerliliğini etkiler. Su numunelerinde mikrobiyal analizler için membran filtrasyon yöntemi sonuçların doğruluğu açısından en etkili yöntemdir. Bu yöntemde belli hacimdeki su örneği belli bir basınç altında membran filtreden geçirilir. Mikroorganizmalar membran filtrenin üzerinde kalırken diğer maddeler filtreden geçer. M&S firmasının membran filtrasyon sistemlerinde kullanılan filtreler özel bir yapıda olup, steril petri içerisinde bulunan dehidre besiyerleri ile birlikte kullanım için tasarlanmıştır. Bu sayede filtrasyon işlemi biter bitmez filtre sistemden çıkarılıp doğrudan besiyeri üstüne konur. Belli süre inkübasyondan sonra besiyerinde oluşan mikrobiyal üremenin incelenmesi ile su örneklerindeki mikrobiyal yük belirlenir. n

Kayhan Mert

Bölge Satış Müdürü

ENOTEK Mühendislik ve Danışmanlık