Suat Balamir

Gezer Endüstri Genel Müdür Yardımcısı

Özet

Bu makalede, İskandinav ülkelerinde kentsel drenaj ve kanalizasyon sistemlerinin boyutlandırılmasına ilişkin mühendislik uygulamaları sunulmakta ve karşılaştırılmaktadır. Avrupa standardı EN-752 “Binalar Dışındaki Drenaj ve Kanalizasyon Sistemleri – Bölüm 4: Hidrolik Tasarım ve Çevresel Değerlendirme” ile karşılaştırma yapılmıştır. Mühendislik uygulamaları arasında büyük farklılıklar gözlenmektedir.

İskan edilmiş alanlardan gelen yüzeysel suyun drenajı için kanalizasyon sistemleri, genellikle boyutlandırmaya esas yağmur şiddetinin belirli bir tekrarlanma aralığı (yıl cinsinden) temel alınarak tasarlanır. Bu makale, İskandinav ülkelerindeki uygulamaları ve Avrupa standardı EN 752’yi karşılaştırmaktadır. İskandinav ülkelerinde uygulamalar oldukça farklıdır ve Norveç en katı tavsiyelere sahiptir. Bu tavsiyeler 2005 yılında NORVAR tarafından “Veiledning i overvannshåndtering (Yağmur suyu / Yüzeysel Su Yönetimi Rehberi)” (NORVAR-raport 144) adlı kılavuzda yayımlanmıştır.

Şehirlerdeki geçirimsiz yüzeyler, şiddetli yağışlarda yoğun yağmur suyu akışına, hatta sel oluşumuna neden olmaktadır. Hasarları önlemek için bu sel sularının yeterli çaptaki borularla veya açık su kanallarıyla şehir içinden uzaklaştırılması gerekmektedir. Normal mühendislik uygulaması, boruların çaplarının, suyun boruyu tam olarak doldurmayacak şekilde (borunun tepesine kadar) hesaplanması şeklindedir. Bu hesaplama, örneğin her 10 yılda bir tekrarlayacak bir yağmur için yapılır. Bu sayede sel hasarları ortalama olarak her 10 yılda birden daha seyrek meydana gelir; çünkü hasar oluşturması için suyun bodrum katına (zemin altı kot’lar) kadar geri tepmesi gerekir.

Çoğu ülke ve Avrupa Birliği, optimum tekrarlanma periyotları konusunda kılavuzlara sahiptir. Bu kılavuzlar, hasardan etkilenme riski ile karakterize edilen farklı alan tiplerini ayırt eden tablolar şeklinde sunulmaktadır. En kısa tekrarlanma periyodu verilen alanlar, hasardan etkilenme riski en düşük olanlardır (örneğin kırsal karakterli alanlar). En uzun tekrarlanma periyodu verilen alanlar ise hasardan etkilenme riski çok yüksek olanlardır (örneğin şehir merkezleri, yeraltı alışveriş merkezleri ve metro hatları).

Tekrarlanma periyodu kılavuzlarını yayımlayan kurumlar genellikle, toplum açısından birkaç on yıllık dönemde en yüksek ekonomik faydayı sağlayacak değerleri hedefler. Ancak bazı ülkelerde bu kılavuzlar, asgari hizmet seviyesine veya en riskli binaların belirli bir ortalama periyotta belirli kriterleri karşılamasına dayanır (örneğin, bodrum katlarının su basması ya da boruların tamamen dolması gibi).

Boyutlandırmaya Esas Yağmurların Tekrarlanma Periyotları

Danimarka

Danimarka kılavuzu, boyutlandırmaya esas alınan yağmur tekrarlanma periyotlarını minimum hizmet seviyesi ilkesine dayandırır. Bu periyotlar, özellikle en riskli binaların su basması açısından belirlenen asgari tekrarlanma periyotlarını ifade eder. Dolayısıyla, toplum genelinde en düşük maliyet ilkesine dayanmamaktadır.

Yazının devamı için tıklayın