40 SU VE ÇEVRE TEKNOLOJİLERİ • Kasım / 2026 3. VARLIK YÖNETIMININ KAVRAMSAL VE KURUMSAL ÇERÇEVESI ISO 55000 yaklaşımında varlık yönetimi, kuruluşun genel stratejisinden ayrı bir teknik faaliyet olarak ele alınmamakta; varlıklara ilişkin kararların kurumun amaç ve hedefleriyle ilişkilendirilmesi esas alınmaktadır. Bu kapsamda varlığın tüm yaşam döngüsünün dikkate alınması performans ve risklerin birlikte değerlendirilmesi ve kararların varlıklardan elde edilen değeri artıracak biçimde şekillendirilmesi öngörülmektedir. ISO 55000’in 2024 versiyonunda yaşam döngüsü yaklaşımı, performans, risk ve değer yaratma kavramlarına daha belirgin biçimde vurgu yapılmaktadır. (ISO, 2024a). ASKİ Varlık Yönetimi Raporu’nda da varlık yönetim sistemi; varlıkların ediniminden hizmet dışına çıkarılmasına kadar geçen sürecin izlenmesi, bakım-onarım maliyetlerinin azaltılması, yedek parça ve stok seviyelerinin optimize edilmesi, kritik varlıkların hizmet sürelerinin uzatılması ve farklı coğrafi alanlara dağılmış varlıklara ilişkin bilgilerinin merkezi bir yapıda bütünleştirilmesi ile ilişkilendirilmektedir (ASKİ, 2024). Bu çerçevede varlık yönetimine ilişkin temel karar süreci aşağıdaki biçimde özetlenebilir: Bu karar zincirinin etkin biçimde işletilebilmesi için ilk şart öncelikle güvenilir ve güncel bir varlık envanterinin oluşturulmasına bağlıdır. Varlığın konumu, bağlı bulunduğu tesis ve sistem, teknik özellikleri, yaşı, fiziksel ve 8 işlevsel durumu, bakım geçmişi ve sistem içerisindeki fonksiyonu bilinmeden risk, bakım, yenileme ve yatırım kararlarının sağlıklı biçimde alınması güçleşmektedir. ASKİ Master Planı kapsamında varlıkların departman, lokasyon, sistem, pozisyon ve ekipman seviyelerinde hiyerarşik biçimde tanımlandığı bir yapı önerilmiştir. Bu yaklaşım Polatlı Atıksu Arıtma Tesisi üzerinden örneklendirilmiş ve varlık bilgilerinin sistematik biçimde sınıflandırılmasına yönelik uygulama modeli ortaya konulmuştur (ASKİ, 2024). Varlık yönetiminin diğer temel bileşeni kurumsal organizasyon yapısıdır. Etkin bir varlık yönetim sisteminin yalnızca merkezi bir yazılım altyapısına dayandırılması yeterli olmamaktadır. İşletme, bakım, yatırım, bilgi işlem, satın alma, stok yönetimi, mali işler ve planlama fonksiyonlarının ortak veri yapısı ve karar kriterleri çerçevesinde bütünleşik biçimde çalışması gerekmektedir. Nitekim ASKİ Varlık Yönetimi Raporu’nda da varlık yönetiminin merkezi bir yapı tarafından koordine edilmesi ile birlikte varlıkların operasyonel sorumluluğunun ilgili işletme birimlerinde devam ettiği dağıtılmış bir kurumsal yapı modeli önerilmektedir. 4. ULUSLARARASI UYGULAMALAR 4.1. İngiltere İngiltere ve Galler su sektöründe varlık yönetimi, ekonomik düzenleme ve hizmet performansı ve uzun dönemli altyapı dayanıklılığıyla doğrudan ilişkilendirilmektedir. Sektör düzenleyicisi Ofwat, varlık sağlığını (asset health) uzun dönemli operasyonel dayanıklılığın kritik unsurlarından biri olarak değerlendirmektedir. Bu kapsamda su şirketlerinden hangi varlıklara sahip olduklarını ve mevcut durumunu sistematik biçimde izlemeleri, varlık durumundaki değişimin nedenlerini ortaya koymaları; kısa vadeli hizmet performansından uzun vadeli altyapı kapasitesine kadar bakım ve yenileme ihtiyacını gerekçelendirebilecek güçlü varlık yönetim sistemleri oluşturmaları beklenmektedir (Ofwat, 2026). Bu sistemin önemli özelliği, varlık durumunun yalnızca şirket içerisindeki teknik bir veri olarak kalmamasıdır. Varlığın durumu, hizmet performansı, bakım ihtiyacı ve gelecekteki yatırım gereksinimi arasında bağlantı kurulmaktadır. Böylece varlık sağlığına ilişkin veriler, yalnızca işletme ve bakım süreçlerinin değil, aynı zamanda uzun dönemli yatırım ve finansman planlamasının da temel girdilerinden biri haline gelmektedir. Bu çerçevede su şirketinin talep ettiği yatırım ve bakım bütçesinin gerekliliği daha objektif biçimde değerlendirilebilmekte; varlık sağlığı, hizmet düzeyi ve uzun vadeli finansman ihtiyacı arasında doğrudan bir ilişki kurulabilmektedir. İngiltere ve Galler örneği, varlık yönetiminin yalnızca teknik bakım faaliyetlerinin düzenlenmesine yönelik bir uygulama olmadığını; ekonomik düzenleme, hizmet performansı ve yatırım planlamasını destekleyen stratejik bir yönetim aracı olarak kullanılabildiğini göstermektedir. 4.2. Avustralya Avustralya’da varlık yönetimi özellikle altyapı yoğun kamu hizmetlerinde uzun vadeli hizmet planlaması ve finansal sürdürülebilirlik ile birlikte ele alınmaktadır. Queensland uygulamasında su hizmet sağlayıcılarının su arzının güvenliği ve hizmet sürekliliğine ilişkin riskleri yönetebilmek için varlık yönetimi planlaması yapmaları, mevcut varlıkları uygun biçimde bakım ve yenileme stratejileriyle yönetilmesi ve gelecekte ortaya çıkabilecek altyapı kapasitesi ihtiyaçlarını değerlendirmeleri beklenmektedir (Queensland Government, 2026). ASKİ Master Planı kapsamında incelenen Sydney örneğinde ise hizmet seviyeleri, finansal sürdürülebilirlik, yaşam Varlık Envanteri → Mevcut Durum → Kritiklik → Risk → Bakım Stratejisi → Performans → Yaşam Döngüsü Maliyeti → Yenileme / Yatırım → Finansman MAKALE
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=