43 SU VE ÇEVRE TEKNOLOJİLERİ • 08 / 2026 ÇEVİRİ anlaşılamayacağını savunuyor. Raporlarında, yapay zekanın elektrik kullanımının küresel ölçekteki karbon, su ve arazi ayak izlerini nicelendiriyor ve dünyanın en büyük 20 veri merkezi merkezindeki bu ayak izleri arasındaki büyük farklılıkları vurguluyorlar. Araştırma ekibine liderlik eden UNU-INWEH Direktörü Profesör Kaveh Madani, “Bu rapor, dünya çapında milyarlarca insanın hayatını iyileştiren teknolojik bir dönüşüm olan yapay zekaya karşı bir dava değil,” dedi . “Bu, yapay zekayı sorumlu bir şekilde kullanmaya ve sürdürülebilir ve adil hale getirmek için istenmeyen etkilerini proaktif bir şekilde ele almaya yönelik bir çağrıdır. Çağımızın teknolojik devriminin omurgasının gezegenin sınırları içinde gelişmesini ve yapay zekanın ilerlemesi için kritik mineralleri sağlayan toplulukların ve altyapısını ve elektronik atıklarını barındıran toplulukların da bundan faydalananlar arasında olmasını sağlamak için dar bir zaman dilimimiz var.” YANLIŞ ÖLÇÜLEN BIR AYAK IZI Rapor, yapay zekanın çevresel maliyetinin sistematik olarak yanlış ölçüldüğünü ortaya koyuyor. Mevcut değerlendirmelerin çoğu, büyük modellerin eğitilmesiyle ilişkili karbon emisyonlarına odaklanıyor. Ancak bir yapay zeka sistemini eğitmek veya çalıştırmak için kullanılan her kilovat saat elektrik, soğutma ve enerji üretimi kaynaklı bir su ayak izi ve enerji altyapısı ve tedarik zincirlerinden kaynaklanan bir arazi ayak izi de taşıyor. Bu üç ayak izi aynı yönde hareket etmiyor. Örneğin, kömürden biyokütle enerjisine geçiş, elektriğin karbon ayak izini ortalama %70 oranında azaltırken, su ayak izini otuz kattan fazla ve arazi ayak izini yüz kat artırabiliyor. Rapor, “düşük karbonlu”nun otomatik olarak “düşük su” veya “düşük arazi” anlamına gelmediği sonucuna varıyor ve yapay zeka sürdürülebilirliğini tek bir ölçütle değerlendirmenin, ödünleşmeleri gizleyebileceği ve çevresel yükleri zaten su veya arazi sıkıntısı çeken bölgelere kaydırabileceği konusunda uyarıyor. Altyapı düzeyinde rakamlar hızla artıyor. Küresel veri merkezlerinin 2025 yılında tahmini 448 terawattsaat elektrik tükettiği belirtiliyor. Eğer bir ülke olarak ele alınsaydı, Fransa'nın ardından ve Suudi Arabistan'ın önünde, dünyanın en büyük 11. elektrik tüketicisi olurlardı. “Bizi en çok şaşırtan şey, karbon açısından en yeşil görünen seçeneklerin sıklıkla su veya toprak için daha kötü sonuçlar doğurması oldu,” diyor UNU-INWEH Araştırmacısı ve raporun baş yazarı Dr. Miriam Aczel . “Yapay zekanın sürdürülebilirliğini yalnızca karbon açısından değerlendirmeye devam edersek, yenilenebilir enerjinin yapay zeka altyapısını temiz hale getirdiğini düşünebiliriz, ancak bu bir sorunu çözerken, genellikle bunu istemeyen yerlerde başka sorunlar yaratmak anlamına gelir.” ÇIKARIM, VERIMLILIK VE GERI TEPME ETKISI Kamuoyu tartışmaları büyük ölçüde devasa modelleri eğitmek için gereken enerjiye odaklanmıştır. GPT-
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=