29 Aralık 2014 | HABERLER 77. Sayı (Aralık 2014)

2014 yılında özellikle içmesuyu ve atıksu arıtımı konularında birçok projeye imza atan İSKİ, İstanbulluların susuz kalmaması ve daha temiz bir çevre için çalışmalarını sürdürüyor…İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi (İSKİ) 2014 yılını oldukça yoğun geçirdi. İSKİ, nüfusu 14 milyonu aşan İstanbul’a 1 Ocak 2014 tarihinden bugüne 847 milyon metreküp su ulaştırdı. Ümraniye’de 20 bin, Çekmeköy’de 10 bin, özellikle yaz aylarında turistlerin akınına uğrayan Şile’de 10 bin ve Ağva’da 2 adet 1000 metreküp kapasiteli su depolarının yapımı tamamlandı. Silivri’de ise Selimpaşa, Kavaklı ve Ortaköy’de uzun yıllar herhangi bir su sıkıntısı yaşanmaması için su deposu, terfi merkezi ve muhtelif çaplarda isale hattı inşa çalışmaları bitme aşamasına getirildi. Bu proje kapsamında, Selimpaşa’ya 15 bin metreküplük su haznesi ve terfi merkezi, Kavaklı’ya 10 bin metreküplük su haznesi ve terfi merkezi, Ortaköy’e 10 bin metreküplük su haznesi ve muhtelif çaplarda 13 km isale hattı inşa ediliyor.
İstanbul’a yıllık 307 milyon metreküp su ulaştırabilecek Melen Projesi’nin ikinci aşama inşaatı kapsamında 135 km’lik hattın yanı sıra toplam 7200  kWA gücünde 10 adet motorun yer aldığı bir terfi merkezi, 30 bin metreküp kapasiteli içmesuyu deposu, 13 adet hat vanası, 221 adet tahliye vanası, su alma yapısı, çöktürme havuzu, 221 adet vantuz yapısı ve çevre düzenleme işleri devam ediyor. Melen Projesi’nin ikinci hattından tam kapasiteyle su alabilmek için Sakarya Nehri’nin Karasu Mevkii’nden geçen bölümünde bağlantı çalışması yapıldı ve terfi istasyonu kuruldu. Tesis, Sakarya Nehri’nden İstanbul’a günde 800 bin metreküp ilave su ulaştırma kapasitesine sahip.
İstanbul’un can damarı olan su havzalarının yapılaşmadan arındırılması ve korunması için Göl Mutlak Koruma Alanları’nda yapılan kamulaştırma 21,8 milyon metrekareye çıkarıldı. Kamulaştırılan su havzalarındaki dikili ağaç sayısı da 518 bine ulaştı.
İSKİ, topladığı atıksuyun çevreye zarar vermeden uzaklaştırılmasını sağlamak amacıyla, beşi ileri biyolojik olmak üzere 67 adet atıksu arıtma tesisi ile hizmet veriyor. İstanbul’un dere ve denizlerini atıksu tehdidinden kurtaracak yatırımlar sayesinde daha önce büyük oranda derelere, denizlere akan atıksuların tamamına yakını sisteme dahil edildi. İSKİ, yeni atıksu arıtma tesislerinin inşaatlarını da hızla sürdürüyor. Bu kapsamda, Marmara Denizi ve Büyükçekmece Gölü’nü kirlilikten kurtaracak olan Büyükçekmece İleri Biyolojik Atıksu Arıtma Tesisi’nin yapımı da devam ediyor. Büyükçekmece ve Çatalca ilçelerinde 500 bin nüfusa hizmet verecek olan tesisin kapasitesi 132.000 m³/gün. İSKİ, atıksu arıtma tesisleri yapımına devam ederken, bir yandan da şehirden toplanan atıksuları arıtma tesislerine ulaştıracak devasa atıksu tünellerinin inşasını tamamlıyor. İstanbul’un muhtelif bölgelerinde köstebek diye tabir edilen tünel açma makineleri ile 57 km uzunluğundaki atıksu tünellerinin kazı çalışmaları sürdürülüyor.
Taşkınların sebep olduğu kayıp ve zararların önlenmesi amacıyla öncelikli olarak yerleşim alanları içinden geçen derelerde taşkın risk haritaları çıkarılıyor ve taşkına sebep olan noktalar belirlenerek dere ıslah çalışmaları yapılıyor. İSKİ ve Büyükşehir Belediyesi, bugüne kadar İstanbul’da 425 km dere ıslah çalışması yaptı.





İSKİ Genel Müdürü Dr. Dursun Atilla Altay:
“İstanbul’un su kaynaklarını 2 katına çıkaracağız”
İSKİ’nin 2015 ve sonrası için de birçok hedef ve projesi var. Bu hedef ve planlarla ilgili bilgi aldığımız İSKİ Genel Müdürü Dr. Dursun Atilla Altay, İstanbul’un uzun vadeli su ihtiyacını karşılayacak olan Melen Barajı’nın yapımının hızla sürdürüldüğünü hatırlatıyor. Barajın 2016 yılında tamamlanmasıyla İstanbul’a yıllık 1 milyar 77 milyon metreküp su temin edileceğini söyleyen Altay, “Melen 3. hat ihalesi ile 3 metre çapında, 153 km çelik boru isale hattı, ilave terfi istasyonları ve terfi depoları ile arıtma tesisinin 3. kademesi yapılacak. 41 km uzunluğundaki Istranca Mutludere Tüneli de planlarımız arasında. Diğer bir ifadeyle İstanbul’un su kaynaklarını 2 katına çıkarmış olacağız” diyor.
Asya Yakası’nda Osmangazi (İsaköy) ve Sungurlu barajları, Avrupa Yakası’nda da Istrancalar’dan İstanbul’a yeni su kaynakları getirmek için çalışmalar yaptıklarını belirten Altay, “2015 ve 2016 yıllarında hizmete alacağımız 36 bin 500 m³/gün kapasiteli Silivri, 52 bin m³/gün kapasiteli Çanta ve 70 bin m³/gün kapasiteli Selimpaşa ileri biyolojik atıksu arıtma tesislerinin yapımı devam ediyor. Bu üç arıtma tesisi tamamlandığında Büyükçekmece ve Silivri sahillerine atıksu girişini engelleyerek bu ilçelerimizi daha temiz bir çevreye kavuşturmuş olacağız. Ayamama Deresi’nin sorunlu olan yol ve kavşak geçişlerindeki mevcut kesitlerinin genişletilerek, sel riskinin ortadan kaldırılması amacıyla toplam 8,3 km’lik dere ıslahı yapılıyor. Ayrıca, Avrupa ve Anadolu yakalarında toplam 130 km’lik daha ‘Müteferrik Dere Islahı’ çalışmaları devam ediyor” şeklinde konuşuyor.


İstanbul’da su sıkıntısı olmayacak
İstanbul’un suyla ilgili sorunlarını ve çözüm yollarını da aktaran Dr. Dursun Atilla Altay, şöyle devam ediyor: “Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de belirli dönemlerde kuraklık yaşanabiliyor. Türkiye’de istatistiklere göre 7 yılda bir kurak bir iklim dönemine giriliyor. Bu sene de belli ölçüde kuraklık yaşanıyor. İSKİ olarak bu muhtemel kurak dönemleri düşünerek yıllar sonrasının ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde Melen Suyu, Sakarya Nehri ve Melen Barajı gibi yatırımlarımızı sürdürüyoruz. Önlemlerimizi aldık. Bu ve benzeri projelerimiz olduğu sürece de su sıkıntısı olmayacak. İstanbul’u susuz bırakmamak için elimizden gelen bütün gayreti sarf ediyoruz. Kurumumuz İstanbul’un içinde bulunduğu son yılların en kurak döneminde şehrimize yeni içmesuyu kaynakları temin ederken, İstanbullularla pratik su tasarruf yöntemlerini de paylaşıyor. Burada amaç, suyumuzu ihtiyacımız kadar kullanmak, israf etmemek ve boşa akan suların mümkün olduğunca önüne geçmek.”


Kayıp ve kaçak oranı, Türkiye ortalamasının yarısı
“Türkiye ortalaması yüzde 46 civarında olan kayıp-kaçak su oranı İstanbul’da yüzde 24 seviyesinde. Bu rakamın içerisinde ücretsiz verilen sular, tesislerimiz bünyesinde kullanılan sular, yangın hidrantları ve kaçak kullanılan su miktarı da yer alıyor. Su kayıp/kaçaklarının neden olduğu ekonomik kayıpların önlenmesi amacıyla bilgi ve  teknolojiye dayalı yeni yönetim süreçlerini uyguluyoruz. Pilot çalışma bölgelerinde yapılan uygulamalarla su kayıp/kaçaklarının bileşenleri ve oluşum faktörleri, abonelerdeki sızıntı kayıplarına neden olan iç tesisat arızaları, debimetreler kıyaslanarak isale arızası tespit ediliyor. Böylece; seçilen pilot bölgede kayıp/kaçak oranının düşürülmesiyle büyük ölçekli yatırım kararlarına öncülük ediliyor.” 


Alternatif enerji kaynakları kullanılıyor
“İstanbul genelinde elektriğin yaklaşık yüzde 4’ü İSKİ tarafından tüketiliyor. İçmesuyu pompa istasyonları, içmesuyu ve atıksu arıtma tesislerinde yoğun miktarda enerji tüketiliyor. İşletme maliyetlerinin en önemli gideri enerji. Bu enerjinin büyük kısmı özellikle Melen, Yeşilçay ve Istırancalar gibi çok uzun mesafelerden suyun taşınmasını sağlayan pompa istasyonlarında harcanıyor. Bu çalışmalar esnasında enerji verimliliği ve tasarrufu konusunda yeni uygulamalara yer veriliyor. Özellikle atıksu arıtma tesislerinde arıtmaya tabi tutularak arıtılan suların bir kısmının geri dönüşümü sağlanırken, tesislerin enerji ihtiyacının bir kısmı da bu tesislerdeki kojenerasyon sisteminden karşılanıyor. Örneğin, Paşaköy İleri Biyolojik Atıksu Arıtma Tesisi’nde bulunan kojenerasyon sistemi ile enerji üretiliyor ve tesisin aydınlanma ve ısınma ihtiyacı karşılanıyor. Yine, Tuzla Biyolojik Atıksu Arıtma Tesisi’nde enerji üretimi için kojenerasyon sistemi kullanılıyor. Bu sayede doğalgaz ile gaz türbininde tesisin elektrik ihtiyacı karşılanırken, atık egzost ısısıyla da arıtma çamuru kurutuluyor. Terkos Havzası’nda da rüzgar enerjisiyle ilgili türbin, TÜBİTAK tarafından kuruluyor. Havzalarımızda rüzgar enerjisini geliştirmek istiyoruz.”





Köylere de atıksu arıtma tesisi yapılıyor
“İSKİ olarak içmesuyu ve atıksu yatırımlarımız yanında çevre koruma projelerine de büyük önem veriyoruz. Bu doğrultuda Haliç, Kadıköy, Ömerli, Küçükçekmece ve Küçüksu Çevre Koruma projeleriyle bu bölgelerdeki ilçelerin atıksuları, tünel ve kolektörler vasıtasıyla atıksu arıtma tesislerine ulaştırılarak barajların ve çevrenin kirlenmesi önleniyor. Sadece şehir içinde değil, İstanbul’un köylerinde de biyolojik atıksu arıtma tesisleri, atıksu ve yağmursuyu hatları inşa ediyoruz. 45 köyümüzde biyolojik atıksu arıtma tesisi inşa edilmiş olup, 6 köyümüzde ise biyolojik atıksu arıtma tesislerinin inşası sürdürülüyor. 40 köyümüzde daha biyolojik atıksu arıtma tesisi planlanıyor.”
“İstanbul’da yerleşim yerleri içinde kalan dere yatakları İSKİ tarafından yağış debisi dikkate alınarak ıslah ediliyor. Kamu ve çevre sağlığının korunması, atıklardan kaynaklı kötü kokunun önlenmesi için temizlik çalışmaları periyodik olarak devam ediyor. Bazı sorumsuz kişilerce dere yataklarına bırakılan veya atılan eskimiş beyaz eşya, her türlü kıyafet, çöp ve inşaat molozu gibi katı maddeler su taşkınlarına ve sel riskine davetiye çıkarıyor. İSKİ ekiplerince İstanbul’un 1850 km’yi aşkın derelerinde yapılan denetimlerde, dereler ıslah edilmiş dahi olsa, atılan bu ve benzeri katı atıkların şiddetli yağışlarda baraj etkisi yaparak tıkanmalara ve dolayısıyla taşkınlara sebebiyet verdiği tespit ediliyor. Derelere atılan ve çoğu zaman kim tarafından atıldığı belirlenemeyen atıklar çevre sağlığını olumsuz etkiliyor, sel riski oluşturuyor. Sağlıklı ve temiz bir çevre için dere yataklarının korunması, hiçbir suretle derelere atık atılmaması gerekiyor. Biz bu çalışmalarımızı gerçekleştirirken, İstanbullulardan ve yerel yönetimlerden gerekli hassasiyeti göstermelerini bekliyoruz. Özellikle derelere evsel ve sanayi türü atıkların atılmaması konusunda vatandaşlarımızın daha duyarlı olmasını istiyoruz.”

Melen Projesi

Melen Projesi’nde koordinatör olarak görev yapan ve projenin her aşamasında emeği bulunan Dr. Dursun Atilla Altay, projeyle ilgili şu bilgileri veriyor: 
“Melen Projesi’nin 1. aşaması DSİ tarafından gerçekleştirildi. Melen Projesi 2. aşama inşaatı, Şile Alaçalı Tüneli ile Melen Regülatörü arasında 135 km uzunluğunda isale hattından oluşuyor. 2. aşama isale hattıyla birlikte Melen Sistemi’nden alınabilecek su miktarı yılda 575 milyon metreküpe ulaşacak. Tüm etaplarıyla tamamlandığında İstanbul’a yılda 1 milyar 77 milyon metreküp içmesuyu ulaştırabilecek bu proje ile yaşanabilecek muhtemel kurak dönemlerde, İstanbul’un susuz kalması önlenecek. Bu hat, 36 km’si tünel olmak üzere 187 km’lik bir hat. Melen Projesi’nin 1. ve 2. hattıyla sular  Cumhuriyet İçmesuyu Arıtma Tesisi’ne ulaştırılıyor. Henüz Melen Barajı tamamlanmadığından taşkın anında bulanık gelen sular, Ömerli ve Darlık barajlarına verilebiliyor. Cumhuriyet İçmesuyu Arıtma Tesisi’nde arıtılan sular İstanbul Boğazı altından geçirilerek Avrupa Yakası’nda Kağıthane İçmesuyu Arıtma Tesisi’nin besleme sistemine bağlanıyor. Projede; 3000 mm çap, 25 mm et kalınlığı ile Türkiye’nin en kalın çelik borusu kullanıldı.”
“İnşaatta kullanılan boruların uzunlukları 8 ila 12 metre, ağırlıkları ise 16 ila 24 ton. İnşaatta kullanılan 3000 mm çapındaki vanaların bir tanesi 42 ton ağırlığında. Elektrik kumandalı İSKİ SCADA Sistemi’ne uyumlu hat vanaları, antişok ve darbe emici özelliğe sahip vantuzlar kullanıldı. İstanbul’a yıllık 307 milyon metreküp su ulaştırabilecek Melen Projesi 2. aşama inşaatı kapsamında, 135 km’lik hattın yanı sıra toplam 7200  kWA gücünde 10 adet motorun yer aldığı bir terfi merkezi, 30 bin metreküp kapasiteli içmesuyu deposu, 13 adet hat vanası, 221 adet tahliye vanası, su alma yapısı, çöktürme havuzu,  221 adet vantuz yapısı ve çevre düzenleme işleri bulunuyor. Bugün itibariyle Melen Projesi 2. aşama inşaatında 135 km 3000 mm çapında çelik boru döşendi, terfi merkezi, içmesuyu deposu ve çevre düzenleme işleri devam ediyor.”

Dr. Dursun Atilla Altay Kimdir? 
1955 Yılında Rize’de doğdu. İlk, orta ve lise tahsilini Rize’de tamamladı. İTÜ Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi’nden 1976 yılında mezun oldu. Aynı yıl Sakarya Mühendislik ve Mimarlık Akademisi’nde asistan olarak göreve başladı. Bu arada Ege Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Çevre Mühendisliği Bölümü’nde yüksek lisans eğitimini 1979 yılında tamamladı. 1982 yılında İTÜ İnşaat Fakültesi Çevre Mühendisliği Bölümü’ne geçti. 1986 yılında doktorasını bitirdi. 1987 Yılında Yrd. Doç. olarak göreve başladı. 2000 yılında İSKİ’ye geçerek Planlama ve Proje Daire Başkanlığı görevine getirildi. 2007 Yılında İSKİ’den emekli oldu. Aynı yıl Melen Projesi Koordinatörlüğü’ne başladı. 2011 yılında İSKİ Yönetim Kurulu Üyeliği’ne getirildi.
Evli ve dört çocuk babası olan Dr. Dursun Atilla Altay, 20 Mayıs 2014 tarihinden itibaren İSKİ’de Genel Müdür olarak görev yapıyor.