30 Haziran 2014 | ÜRÜN 71. Sayı (Haziran 2014)

Ozan Gültekin ABB Alçak Gerilim Ürünleri / Kontrol Ürünleri-Ürün Müdürü ozan.gultekin@tr.abb.com
ABB, 2014 senesiyle beraber yeni seri AF kontaktör serisini sektördeki kullanıcıların hizmetine sundu. AF kontaktörler, bobin ve kontak teknolojisine getirdiği yeniliklerle pazarda kontaktör anlayışını ve standartlarını farklı boyutlara taşıyor. Yeni seri kontaktörlerin teknik olarak sunduğu yenilikler:
• Geniş bobin besleme aralıkları
• Tek bobinde AC/DC çalışabilme
• Kontrol devresinin elektronik bir bobin ile kontrolü
• Arkları güvenle uzaklaştırmak için yeni kesme bölgeleri 
• Yazılım destekli uzun kontak ömrü
• Düşük bobin tüketim değerleri
Kontaktörün kontrol devresi, yaylı bir sistemle çalışan elektromanyetizmadan oluşur. Manyetizma, bobin üzerinden akan akımla harekete geçer ve iki manyetizma birbirine yaklaşır. Bu hareket iki manyetizmayı kapatır. Dolayısıyla ana kontaklar da kapanır ve yük beslenmiş olur. Kontrol akımı kesildiğinde kontaklar açılır ve ana akım kesilerek yük enerjisiz bırakılır.
Yukarıdaki çalışma şekli gözönüne alındığında, kontaktörün kapatabilmesi ve kapalı durumda tutulabilmesi için bobinin enerjilenmesi, yani sistemden enerji çekmesi gereklidir. Kontaktörler birçok uygulamada saatlerce kapalı durumda kalan devre elemanlarıdır; dolayısıyla bobinin çektiği bu enerji miktarı azaltılabilirse, enerji verimliliği açısından ciddi bir maliyet tasarrufu sağlanabilir. Kontakları açık durumda olan bir kontaktör, kontaklarını kapadıktan sonra bu kontakları kapalı durumda tutabilmek için çok düşük bir tutuş enerjisine ihtiyaç duyar. Ancak düşük tutuş enerjisini AC çalışan eski seri kontaktörler ile sağlamak mümkün değildir.


Peki neden?
Yeni seri AF kontaktörlerde bobinin iç devresi her zaman DC ile kontrol edilir. Yani kontaktör bobinine AC uygulansa bile iç yapısındaki invertörler ile DC’ye çevrilir ve bobin DC ile kontrol edilir. AC’de akımın dalga şekli sinüsoidal yapılı olduğundan özellikle sıfır geçiş noktalarında bobin, üzerindeki enerji kaybını karşılayabilmek için şebekeden her seferinde fazla enerji çeker. DC kontrolde ise kontakları kapalı durumda tutabilmek daha kolaydır; çünkü DC doğrusaldır, bobin tam ihtiyacı olan enerji ile beslenir ve kontaklar kapalı durumda tutulur. AC’de olduğu gibi sıfır geçiş kayıpları oluşmaz ve gereksiz enerji çekilmez.





Aşağıdaki tablolarda günde 12 saat çalışan bir fan motoruna kontaktör ile yol verildiği varsayılmıştır. Kontaktör kontakları 12 saat boyunca kapalı kalacaktır. Çekme değerleri ani değerler olduğundan hesaba katılmamıştır. Önemli olan kontaktörün kapalı kaldığı durumda çekeceği enerjidir ve maliyetler de kapalı kaldığı durumlar için hesaplanmıştır. Görüldüğü gibi özellikle AC değerlerde yıllık kazanç, önemsenmesi gereken miktarda fazladır. Özellikle bazı MCC projelerinde yüzlerce ve daha büyük ölçekli işlerde binlerce irili ufaklı kontaktör kullanılabilmektedir. Bu tip projeler gözönüne alındığında toplam enerji maliyetleri çok çok önem arz edecektir. Yukarıdaki örneklerde kontaktörün günde ortalama 12 saat kapalı kaldığı varsayılmıştı. Eğer kontaktör 12 saatin üzerinde kapalı kalması gereken bir uygulamada kullanılacaksa tasarruf daha da artırılabilir.
AF serisi, blok kontaktörün standartlarını değiştirmiş, müşterilerine üstün özelliklerle donatılmış pazardaki en verimli ürün portföyünü sunmuştur. Bobin ve kontak yapısında yapılan yenilikler ile ürün sadeleştirilip, güçlendirilmiş ve servis ömrü uzatılmıştır.