29 Nisan 2014 | ÜRÜN 69. Sayı (Nisan 2014)

Dr. Müh. Mete Gerçek / Danışman Mühendis mtgercek@uydunet.net
Evsel veya endüstriyel atıksu arıtma tesislerinden çıkan yarı katı haldeki malzeme, “çamur” olarak adlandırılır. İçme suyu arıtma tesislerinden ve diğer birçok farklı endüstriyel prosesten elde edilen askıdaki maddelerin çökmesiyle oluşan malzeme de çamurdur. Arıtma prosesinin önemli bir kısmı olan yoğunlaştırma işleminden sonra çamur yine çok yüksek oranda su ihtiva eder; ancak çeşitli yöntemler ve farklı farklı mekanik ekipmanlar ile mekanik olarak yoğun (ıslak) çamurun susuzlaştırma işleminden geçirilmesi sonucunda elde edilecek katı çamur (çamur keki) içeriğinde yine yüzde 60-70 oranında su bulunur. 
Genellikle %20-30 katı madde içeriklerindeki çamur kekinin daha kolay ve daha ekonomik olarak depolama sahalarına taşınabilmesi için kurutma yöntemleri geliştirilmiştir. Kurutulmuş çamurun yakılarak elektrik enerji etme uygulamaları da her geçen gün artmaktadır. Çamur kurutma işlemi için farklı metodlar vardır ve hepsinden istenmeyen kirli hava ve kötü kokular yayılmaktadır. Çamur kurutma tesislerinden çıkan kirli ve kötü kokan atık havanın en etkili ve ekonomik olarak giderilmesi yöntemlerinin başında biyofiltre teknolojisi gelmektedir. Biyofiltre ile koku arıtma işleminde, kirliliği oluşturan maddelerin doğal yollardan zararsız maddelere dönüşmesi için aşağıdaki şartların sağlanması gerekir:
   
• Ortam sıcaklığı 
• Nötr pH değeri 
• Normal basınç


Amonyak, hidrojen sülfür veya suda eriyen merkaptanlar gibi maddelerin arıtılması amacıyla biyofiltre ünitesi öncesinde yıkayıcılar (counter-current veya cross-current scrubbers) kullanılır. 


Çamur kurutma sisteminden çıkan kirli havanın temizlenmesi uygulamalarına bir örnek olarak, İstanbul İSKİ Ambarlı Atıksu Arıtma Tesisi’ndeki Çamur Kurutma ekipmanından  çıkan kirli havanın Tholander kimyasal yıkayıcı (scrubber) ve biyofiltre sistemi ile arıtılması verilebilir. Yaklaşık 20 milyon nüfuslu İstanbul’da her biri en az 2 milyon N.E. kapasiteye sahip atıksu arıtma tesisleri bulunmaktadır. Bu tesislerden biri de Marmara Denizi’ne deşarj yapan ve son teknolojilerin kullanıldığı modern, aynı zamanda oldukça büyük kapasiteli   İSKİ Ambarlı İleri Biyolojik Atıksu Arıtma Tesisi’dir. Koku arıtımı konusunda dünya lideri Tholander firması, adı geçen bu tesis için bir  koku arıtma sistemi projelendirmiştir. Bu koku arıtma sistemi, proje ihtiyaçları gözönünde bulundurularak geliştirilmiş, biyofiltre ve counter-current- srubber sistemlerinden oluşmaktadır.





Projelendirme verileri:
• Çıkan kirli hava akış miktarı (Exhaust air flow rate): 20.000 Bm2/h
• Biyofiltre yüzey alanı (Biofilter surface area): 145 m2
• Kapasite: 200.000 Nüfus Eşdeğeri N.E. (Population Equivalents P.E.)


Kirli havanın arıtılması
Çamur kurutma tesisinden atılan kirli hava önce toplanmakta ve daha sonra iki kademeli koku arıtımı sistemi ile arıtılmaktadır. İlk etapta kirli hava bir ön arıtmaya tabi tutulmaktadır, daha sonra çiğ noktasına (dew-point) kadar soğutularak “counter-current-scrubber” ünitesine verilmektedir.  
Scrubber içindeki elemanlar, püskürtülen sıvı tarafından devamlı ıslak kalır. Ph kontrollü sülfürik asit ilavesi yüksek konsantrasyonlu amonyak “counter-current- scrubber” tarafından arıtılır. Counter-current-scrubber ünitesi korozyana dayanıklı termoplastik (PE) malzemeden imal edilmiştir. Kirli havanın tam olarak temizlenmesi,  organik maddelerin ve koku yayan bileşenlerin tamamen yok edilmesi amacıyla biyofiltre ünitesi  kullanılmıştır. 
Biyofiltre ünitesi modüler bir yapıya sahiptir. Biyofiltre sistemine alt kısmından, dağıtım haznesi kanalıyla verilen kirli hava, biyofiltre ortamından düzgün yayılı bir halde yukarı yönde biyoortamdan geçerek arınmış olur. Bu arıtma sistemi, kokunun mikroorganizmalar tarafından karbondioksit ve su olarak ikiye ayrılması ile tamamlanır.