HABERLER 15. Sayı (Temmuz Ağustos 2007)

"Sürdürülebilir Kalkınma Kapsamında Biyokütlelerin ve Tehlikeli Atıkların Gazlaştırma Yöntemi ile Temiz Enerji Eldesi Amaçlı Bertarafı" ilk kez alınan lisansla Ekolojik Enerji Şirketi tarafından Türkiye’de gerçekleştirilecek...
"Kemerburgaz’da kurulu tesisimizde ilk aşamada evsel nitelikli katı atıkların, ’Gazlaştırma Yöntemi’ ile bertarafı ve enerji elde etme Ar-Ge çalışmaları tamamlanmıştır. Yaklaşık 3 yılda tamamlanan Ar-Ge çalışmaları ile elde edilen başarılı sonuçlar neticesinde; ekibimiz, tehlikeli atıkların bertarafı konusunda çalışmalarını yoğunlaştırmıştır. Çok kısa bir sürede tamamlanan Ar-Ge çalışmalarımızın ardından, Çevre ve Orman Bakanlığı’nca yapılan ölçümler neticesinde, firmamıza İzaydaş ve Petkim’den sonra üçüncü firma olarak ’Tehlikeli Atık Bertaraf İşletme Lisansı’ verilmiştir. Böylece Türkiye’de ve dünyada bir ilk olarak ’Gazlaştırma Yöntemi’ne ’Tehlikeli Atık Bertarafı İşletme Lisansı’ verilmiştir".

İstanbul Türkiye’de kurulu Ekolojik Enerji Şirketi, "Tehlikeli ve Evsel Katı Atık Yönetimi ve Yenilenebilir Enerji Üretimi" konularında çözüm sağlayıcısı firma olup hedef kitlesinde; organize sanayi bölgeleri, kimya ve petro kimya tesisleri gibi birçok özel yapılanmalar, belediye ve kamu kuruluşlarının atık yönetim tesisleri, su ve atıksu arıtma tesisleri, zirai birlikler (zirai ve orman atıkları olarak çırçır atıkları, orman atıkları, ay çiçeği kabuğu, fındık kabuğu..), deri sanayi atıkları ve deri sanayi arıtma tesisi, bireysel veya merkezi turist konaklama tesisleri ve endüstriyel tesisler bulunmaktadır.

Ekolojik Enerji’nin geliştirilmiş olduğu "Entegre Katı Atık Yönetim ve Temiz Enerji Üretim Tesisi"ni meydana getiren birimleri şöyle; ilk olarak atık kabul ve ayrıştırma işlemlerini barındıran atık yönetimi, sonrasında kırma eleme ve briketleme üniteleri, gazlaştırma prosesi, gelişmiş gaz temizleme mekanizmaları, enerji geri kazanımı, ısı ve elektrik üretimidir.

Tesis "Sıfır Atık" prensibi ile çalışan çevre dostu bir iş uygulamasıdır. Bu şekilde, atık depolama için gerekli alan ihtiyacını, sızıntı suyu ve kaçak metan gazı yönetim problemlerini ve işletme maliyetlerini azaltmak suretiyle birçok avantaj sağlamaktadır. Bunun yanında arıtma tesisleri proses çamurları için de köklü bir çözüm sunmaktadır. Proses neticesinde besleme malzemesine bağlı olarak % 5 mertebelerinde kül oluşmaktadır ki, bu kül tesisin yan ürünü olarak asfalt ve çimento sektörlerinin katkı maddesidir. Tüm bunlara ek olarak sistem, su ve hava kirliliğini azaltmakta, daha az sera gazı oluşumuna olanak tanımakta ve yüksek oranda toksik malzemelerin yakılarak çevreye zarar vermesini engellemektedir.

Bu entegre proses, atıkların negatif ekonomik değerini pozitif değere çevirirken istihdamı arttırmakta, fosil yakıt bağımlılığını ve atıkların transfer istasyonları ve depolama alanlarına taşıma, yatırım ve işletme maliyetlerini çok azaltmaktadır. Ayrıca yeşil enerji üretim sertifikalarına uyumlu bir projedir.

Proses Akış Diyagramı

Yönetimi daha kolay olan homojen yapıdaki atıklar, Ekolojik Enerji prosesinin seçilmiş birim operasyonları ile yakıt ve enerjiye çevrilebilmektedir. Girdi malzemesi briket halinde yakıta dönüştürülmeden evvel çeşitli aşamalardan geçmektedir. Doğru ve verimli bir proses için yeteri kadar homojen yapıda karbon bazlı bir malzemeye ihtiyaç duyulmaktadır. Bu sebeple özellikle bazı atık tipleri için daha kapsamlı ön hazırlık işlemleri geçerli olmakta ve elde edilen malzeme "Atık-Türevi-Yakıt" adıyla anılmaktadır.

Tesise kabul edilen global atık içerisinden ambalaj atıkları ayrıştırılmakta daha sonra ayrılan organik malzemeler de kompost tesisine gönderilmektedir. Geri kalan malzeme içerisinde farklı bir yolla bertaraf edildiği taktirde daha karlı ekonomik getirisi olmayacak atıklar, yakıt haline dönüştürülmek üzere hazırlama ünitelerine gönderilmektedir. Homojen yapıdaki atık tipleri için hazırlık ünitelerinin bir kısmı kullanılmayabilir ve bu malzemeler doğrudan briketleme ünitesine gönderilir.

Tesis, 1 mw’lık modüler yapıda olup kapasitesi esnektir. Proses akışı modifiye edilebilir ve farklı atık gruplarına uyarlanabilir. Gazlaştırıcı ve ekipman sayıları, besleme malzemesi miktarına göre arttırılır veya azaltılır.

Tıbbi atık sterilizasyonu, kompost tesisi, yakıt hazırlama birimi, gazlaştırma, gaz temizleme, enerji geri kazanımı, enerji üretimi ve çamur arıtma kısımlarından oluşan entegre tesis tek vardiyada 11 kişi ile işletilebilmektedir.

Atık-Türevi-Yakıt

Atıktan enerji üretim tesisi farklı kapasitelerde değişik atık grupları için işlevseldir. Bu gruplardan bazıları zirai artık ve atıklar, sanayi atıkları, tıbbi atıklar, talaş, sera atıkları , bertaraf edilmesi zorunlu gıda atıkları, prina, fındık kabukları, biyokütle, arıtma tesisi çamurları, deri atıkları tehlikeli atıkları ve evsel katı atıklar şeklinde sıralanabilir. Heterojen yapıdaki tehlikeli atıklar ve evsel katı atıkların prosese tabi tutulması zordur. Besleme malzemesinin hazırlanması ve proses neticesinde oluşan enerji üretiminde kullanılacak ürün gazın temizlenmesi için ayrı bir gayret, dikkat ve tecrübe gerekir.

Çöpyakıt

Gazlaştırma prosesinin ilk aşamalarında, ekonomik değeri bulunmayan evsel katı atıkların mekanik işlemlerden geçmesi sonucu parçalanmış evsel atıkları burada görmekteyiz. Bu hale gelmiş evsel katı atıklar özellikle çimento sanayinde yakıt olarak kullanılabilmektedir. Yukarıdaki resimlerde gazlaştırma ünitesinde girmeden önce katı atıkların briketlenmiş halini görmekteyiz.

Atık-Türevi-Yakıt Gazlaştırması

Briketlenmiş malzemeler 1000 ¡C üzerinde ısısal bozunmaya tabi tutuldukları aşağı akışlı gazlaştırma reaktörüne beslenmektedir. Gazlaştırma prosesinden sentez gazı ve kimyasal maddeler elde edilir. Alternatif yakıtlara duyulan ihtiyaca paralel olarak sistemin çıktıları yeşil yakıt olarak kabul edilir. Ekolojik Enerji prosesi, geleceğin yakıtı kabul edilen hidrojen eldesinde en ucuz üretim metodudur.

Çöpyakıt Gazlaştırması

Sistem, gaz temizleme ünitelerinden geçmek suretiyle temizlenen sentez gazı üretmektedir. Temizlenmiş sentez gazı, enerji üretimi için içten yanmalı motora enjekte edilir. Prosesin enerji dönüşüm verimliliği oldukça yüksektir. 300.000 kişiden 1500 kcal ısıl değer ile oluşan 300 ton günlük atıktan 4500 kcal/kg zenginleştirilmiş ısıl değer ile günde 80 ton briketlenmiş yakıt ve 35 ton/gün A kalite kompost elde edilmektedir.

Böyle bir senaryodan saatte 3000 kW yılda 25 milyon kw saat elektrik enerjisi, yanı sıra 5 milyon kcal ısısal enerji çıktısı elde edilmektedir. Oluşan enerji 20.000 m2’lik bir ahırın veya 30.000 m2’ lik kümesin veya 80.000 m2’lik seranın ısıtılmasında kullanılabilir. Aynı enerji miktarı 1.200 hanenin ısıtma, klima (absorbsiyon yöntemi) veya sıcak su ihtiyacını karşılayıp aynı zamanda hanelerin atık minimizasyonunu gerçekleştirmiş olur. Enerji dönüşümü sırasında oluşan fazla ısı, atıksu arıtma tesis çamurunun kurutulmasında kullanılabilir. Kurutulmuş çamur zirai amaçlarla gübre olarak kullanılabilir veya seçenek olarak briketlenerek gazlaştırma yöntemi ile bertaraf edilebilir. Belli bir nem oranına sahip briketlenmiş çamur gazlaştırma için çok uygun bir besleme malzemesidir. Düşük yatırım maliyetleri ile 400.000 kişilik bir yerleşim bölgesinin 80 ton çamuru işlenebilmektedir.

Analiz Raporu

Kemerburgazda kurulu olan tesisimizde ilk aşamada evsel nitelikli katı atıkların, gazlaştırma yöntemi ile bertarafı ve enerji elde etme Ar-Ge çalışmaları tamamlanmıştır. Yaklaşık 3 yılda tamamlanan Ar-Ge çalışmaları ile elde edilen başarılı sonuçlar neticesinde; ekibimiz, tehlikeli atıkların bertarafı konusunda çalışmalarını yoğunlaştırmıştır. Çok kısa bir sürede tamamlanan Ar-Ge çalışmalarımız sonrasında, Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yapılan ölçümler neticesinde, firmamıza, Türkiye’de İzaydaş ve Petkim’den sonra üçüncü firma olarak "Tehlikeli Atık Bertaraf İşletme Lisansı" verilmiştir. Bu şekilde Türkiye’de ve dünya da bir ilk olarak "Gazlaştırma Yöntemi’ne Tehlikeli Atık Bertarafı İşletme Lisansı" verilmiştir.

Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından "İşletme Lisansı" verilmeden önce 21.06.2007 tarihinde yapılan analiz sonuçlarına göre tehlikeli atıkların bertarafı sırasında oluşan baca gazı emisyonları, ilgili parametrelerde sınır değerlerin oldukça altında olduğu saptanmış olup, Ar-Ge çalışanlarımızın geliştirmiş olduğu "Gazifikasyon Yöntemi"nin, "Evsel Nitelikli Katı Atıklar"ın yanında, "Tehlikeli Atıklar"ın bertarafında da çok sağlıklı bir şekilde kullanılabileceği tarafsız kuluşularca belgelenmiştir.

Tesisimizde Bertarafı Yapılabilen Tehlikeli Atıklar ve Kodları

(05) Petrol Arıtma, Doğal Gaz Saflaştırma ve Kömürün Pirolitik İşlenmesinden Kaynaklanan Atıklar

(05 01)- Petrol rafine atıkları

(05 01 03) - Tank dibi çamuru (A)

(07) Organik Kimyasal İşlemlerden Kaynaklanan Atıklar

(07 02) - Plastiklerin, sentetik kauçuğun ve yapay elyafların İFTK’larından kaynaklanan atıklar

(07 02 99) - Başka bir şekilde tanımlanmamış atıklar (M)

(07 05)- (Farmasotik) Ecza İlaçlarının İFTK’larından Kaynaklanan Atıklar

(07 05 08) - Diğer durgun dip tortusu ve reaksiyon kalıntıları (A)

(07 05 10) - Diğer filtre tabakaları

kekleri, kullanılmış absorbanslar (A)

(07 05 99) - Başka bir şekilde tanımlanmamış atıklar (M)

(8) Astarların-Kaplama Maddelerinin (Boyalar, Vernikler ve Vitrifiye Emayeler) Yapışkanlar, Macunlar-Yalıtıcılar ve Baskı Mürekkeplerinin Üretim, Formülasyon, Tedarik ve Kullanımından (İFTK) Kaynaklanan Atıklar

(08 01)- Boya ve verniğin İFTK’ları ve sökülmesinden kaynaklanan atıklar

(08 01 11) - Organik çözücüler yada tehlikeli maddeler içeren atık boya ve vernikler (M)

(08 01 13) - İçinde organik çözücüler yada tehlikeli maddeler bulunan boya ve vernik çamurları (M)

(08 01 17) - İçinde organik çözücüler yada tehlikeli maddeler bulunan boya ve vernik sökülmesinden kaynaklanan atıklar (M)

(08 01 99) - Başka bir şekilde tanımlanmamış atıklar (M)

(12) Metallerin ve Plastiklerin Biçimlenmesi ve Fiziki ve Mekanik Yüzey İşlenmesinden Kaynaklanan Atıklar

(12 01)- Metallerin ve Plastiklerin Biçimlenmesi, Fiziki ve Mekanik Yüzey

İşlenmesinden Kaynaklanan Atıklar (Dövme, Kaynaklama, Presleme, Çekme, Tornalama, Kesme Ve Eğeleme Dahil)

(12 01 99) - Başka bir şekilde tanımlanmamış atıklar (M)

(13) Yağ ve Sıvı Atıkları (Yenebilir Yağlar, (05) ve (12) Hariç

(13 07)- Sıvı yakıtların atıkları

(13 07 01) - Fuel-oil ve mazot (A)

(13 07 03) - Diğer yakıtlar (karışımlar dahil) (A)

(15) Aksi Belirtilmemiş ise Ambalaj Maddeleri, Absorbanslar, Silme Bezleri, Filtre Malzemesi ve Koruyucu Giysi Atıkları

(15 01)- Ambalaj (Belediyenin ayrı toplanmış ambalaj atıkları dahil)

(15 01 10) - Tehlikeli maddelerin kalıntılarını içeren yada tehlikeli maddelerle pislenmiş ambalaj (M)

(15 02)- Absorbanslar, filtre maddeleri, temizleme bezleri ve koruyucu giysiler

(15 02 02) - Tehlikeli maddelerle kirlenmiş absorbanslar, filtre maddeleri (aksi belirtilmemiş ise yağ filtreleri dahil), temizleme bezleri, koruyucu giysiler (M)

(19) Atık Bertaraf Tesislerinin Atıkları, Saha Dışı Atıksu Arıtma Tesislerinin ve İnsan Tüketimi İçin Endüstriyel Kullanım için Su Hazırlama Tesislerinin Atıkları

(19 08)- Başka Bir Şekilde Tanımlanmamış Atık Bertaraf Tesisi Atıkları

(19 08 13) - Endüstriyel atıksuyun diğer yollarla arıtılmasından kaynaklanan tehlikeli maddeler içeren çamurlar (M)

Listede belirtilen tehlikeli atık türleri ilk aşamada kabul edebileceğimiz atıklar olup diğer tehlikeli atıklar için deneme çalışmaları sonrasında tesisimize kabul edilecektir. Çamur oranı > % 75 olan katı atıklar ve çamur oranı % 25-75 olan macunumsu pastöz atıklar; (Kullanılmış aktif karbon, yağlı talaş tozu, boya perdahları, max 25 kg katı ile dolu olan ambalajlı atıklar, farmasotik ve kozmetik ürün atıkları, yağlı, boyalı üstübü ve kumaş parçaları, kontamine olmuş ambalaj malzemeleri, v.bÉ) atıklar gazlaştırma yöntemi ile bertaraf edilebilmektedir. Bertaraf edilebilme kriterlerinde aranılan diğer şartlar şunlardır:

Halojen oranı (F, Cl, Br, I, At) = < % 1

Kükürt oranı = < % 3

Alınmayan Atıklar: Patlayıcı Maddeler, Radyoaktif Atıklar, Mezbaha Atıkları, Dışkı ve Kadavra. n

Coşkun Mançuhan

Buğra Akkaş

Ekolojik Enerji Ltd.Şti.