HABERLER 11. Sayı (Kasım Aralık 2006)

Alman-Türk Madde Akım Yönetimi, İklim Koruma ve Sürdürülebilir Gelişme Konferansı, 6-7 Ekim 2006 tarihlerinde Akdeniz Üniversitesi’nde gerçekleştirildi.
Almanya Trier Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Çevre Kampüsü Uygulamalı Madde Yönetimi Enstitüsü (IFAS) ile Akdeniz Üniversitesi Temiz Enerji Araştırma ve Uygulama Merkezi (AKTENAM) tarafından ortaklaşa organize edilen konferansa; Almanya Federal Çevre, Doğa Koruma ve Reaktör Emniyeti Bakanı Sigmar Gabriel, T.C. Çevre ve Orman Bakanı Osman Pepe ve Avrupa Parlamentosu Milletvekili Vural Öger konuşmacı olarak katıldı. Çevre Bakanları, ülkelerinin çevre politikaları konusunda bilgiler verirken, Avrupa Parlamentosu Milletvekili Vural Öger turizm ve çevre konulu bir konuşma yaptı. Türkiye’nin uluslararası emisyon ticaretine katılımı, bölgesel kaynak gelişim stratejileri, güneş enerjisi yardımıyla soğutma, organik atıklardan biyogaz ve organik gübre üretimi, arıtma çamurunun kurutulması, sürdürülebilir turizm faaliyetleri ve su kullanım stratejisi konferansın özel konuları arasında yer aldı. Konferansta ayrıca çevre dostu ısıtma ve soğutma teknikleri, güneş enerji ile soğutma, yatırımcı bakış açısı ile Türkiye’de çevre yatırımları, arıtma çamurundan enerji üretimi, sıfır emisyon kampus uygulamaları, atık yönetimi ile etkin çevre koruma, kaynakların çevre dostu teknolojiler kullanılarak korunması ve daha etkin değerlendirilmesi, Türkiye’de biyogaz üretim potansiyeli (Antalya örneği), Kumluca ilçesi biyogaz tesisi projesi, çevre projelerinin Kyoto protokolü içerisinde finansman olanakları, emisyon sertifikaları için pazar olanakları, çevre koruma projelerinin onayı ve incelemesi, Türkiye’de entegre çevre yönetimi ve Antalya ilinde çevre yatırımlarının etkinliği konularında sunulan bildiriler çok sayıdaki katılımcı tarafından ilgiyle izlendi.

Akdeniz Üniversitesi Temiz Enerji Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Osman Yaldız konferansta yer alan madde akım yönetimine ilişkin şu bilgileri verdi:

"Konferansın ana teması olan madde akım yönetimi; sektörler arası hammadde ve enerji kullanımında verimlilik ve yeterlilik stratejilerinin gelişmesini hedeflemekte. Bölgesel hammadde kaynaklarının (atıkların) sektörler arası ağlar kurularak değerlerinin artırılması da bu kavram içerisinde yer almakta. Bir başka tanımlamayla, bir sektörde oluşan atıkların bir diğer sektör için hammadde kaynağı olduğu düşüncesinden hareketle sektörler arasında kurulan organizasyon yardımıyla akımı yönlendirmek, katma değer yaratmak ve artırmak, böylece yeni iş alanları yaratmak bu düşüncenin temelidir.

Canlı yaşamının madde ve enerji akımlarına bağlı olduğu bilinmektedir ve bu bağlamda en önemli konu da madde ve enerji akımlarının gereksinimler doğrultusunda akılcı yöntemlerle kullanılmasıdır. Bu yöntemlerin uygulanmasında verimlilik, kalite ve kullanım biçimi insanların yaşam alanlarının kalitesini ve kalıcılığını belirleyen en önemli unsurlardır. Yani insan tarafından bozulan doğal denge, yine insan tarafından düzenlenebilir yapıya kavuşturulmalıdır. Bu da madde ve enerji akımlarının kontrollü olması sayesinde mümkündür.

Antropojen sistemler bir bütün olarak incelenmeli ve anlaşılmalıdır. Sonuçta her sistem başka bir sistemin parçası olarak ana sistemde belirli bir işlevi üstlenmiştir. Sistemin parçalanmış şekilde ele alınması optimizasyonu olanaksız kılar. Yani, parçayı tanımlamak veya optimize etmek genelde sistemin bütününe zarar verir. Bu da kaynakların heba edilmesi yanında günümüzde yoğun olarak yaşadığımız çevre kirliliğini doğurur."

Sıfır Emisyon Kampüs Uygulaması

Konferansta madde akım yönetiminin özellikle enerji bağlamında değerlendirildiğini belirten Prof. Dr. Osman Yaldız, Akdeniz Üniversitesi’nin IFAS ile birlikte üzerinde çalıştığı "Sıfır Emisyon Kampus" uygulamasına ilişkin şu noktaları aktardı.

"Akdeniz Üniversitesi, "Madde Akım Yönetimi" ilkesinin yaşama geçirilmesi konusunda ülkemizde ve bölgemizde öncü olma hedefindedir. Bu bağlamda sıfır emisyon kampüs stratejisini geliştirmek istemekte. Sıfır emisyon kampüs stratejisi ile üniversite içerisinde enerji ve atık kaynaklı emisyonların sıfır seviyesine indirilmesini hedeflenmekteyiz. Bu yaklaşımla kampüs örneği oluşturularak kampüsün bölgemiz ve ülkemiz için bir model olması amaçladık".

Sıfır emisyon kampüs modeli kapsamında enerji ve atık yönetimi konusunda belirlenen stratejiler;

Enerji yönetimi stratejisi
- Enerji tasarrufu
- Enerjinin etkin kullanımı
- Yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı

Atık yönetimi stratejisi
- Atık üretimini azaltma
- Yeniden kullanma
- Geri dönüşüm

"Sıfır Emisyon" kavramı belki de pratikte gerçekleşmesi olanaksız olan bir tanımlamadır. Çünkü doğal döngüye müdahalenin olduğu, üretimin yapıldığı ve nüfusun sürekli artış gösterdiği dünyada sıfır emisyondan bahsedilemez. Bu nedenle bu kavramı her zaman daha az emisyon miktarına ulaşmak için sürekli çaba göstermek şeklinde anlamak daha doğru olacaktır.

Akdeniz Üniversitesi 2007 - 2012 stratejik planında, sıfır emisyon kampüs amacına yer verdi. Atıklarını tekrar değerlendiren, gereksinim duyduğu enerjiyi mümkün olan en büyük oranda yenilenebilir enerji kaynaklarından sağlayan, araçlarında çevreyi kirletmeyen yakıt kullanan, kampüs içerisinde olabildiğince motorlu taşıt kullanmayan, kullanım suyunu yağmur suyundan karşılayan, enerjiyi etkin kullanan, daha az atık üreten bir kampüs yaratmak amacıyla çalışmalara başlandı.

Enerji tasarrufu amacıyla; aydınlatma sistemlerinin gün ışığına duyarlı hale getirilmesi, aydınlatmada klasik sistemlerden kullanıma duyarlı sistemlere geçiş, mekansal aydınlatma yerine bölgesel aydınlatma uygulamaları, ısıtma ve soğutma yapılacak bölgelerin kullanım zamanlarına göre ayrılması, gün ışığının aydınlatmada etkin kullanımı ve bina tasarımlarının bu doğrultuda şekillendirilmesi, enerji tasarrufu önlemleri olarak uygulamaya aktarılacak.

Enerjinin etkin kullanımı amacıyla ısıtma ve soğutma sistemlerinin optimizasyonu ve bölgesel sıcaklığa duyarlı çalışma sistemi uygulaması, enerji hatlarında kayıpların azaltılması ve mekanlarda ısı kayıplarının en alt seviyeye indirilmesi amaçlandı.

Güneş enerjisinin etkin kullanımı için de uygulamalar planlandı. Bu amaçla uygun bina çatılarına fotovoltaik panellerin yerleştirilmesi, çevre aydınlatmalarında yine güneş pillerinin kullanımı, sıcak su gereksiniminin güneş kolektörlerinden sağlanması, organik atıklardan biyogaz üretimi ilk aşamada planlanan çalışmalardır.

Kampüs atık yönetiminde "3R-Reuse, Reduce, Recycling" uygulaması benimsendi. Yeniden kullanımda atıksuların arıtmadan sonra sulama suyu olarak kullanımı amaçlanmakta. Atık azaltma amacına yönelik olarak üniversite içi yazışmalarda olabildiğince elektronik ortama geçilerek kağıt tüketiminin azaltılması, üniversite bireylerinin atık yönetimi konusunda bilgilendirilmesi, kampüs içerisinde toplu taşımanın desteklenmesi, ambalaj atıklarının azaltılmasına yönelik çalışmalar, uzun ömürlü cihazların kullanımı, lavabolarda kullanıma duyarlı sistemlerin kullanımı çalışmaları uygulamaya aktarılacak.

Geri dönüşüm için de kampüs içerisinde oluşan cam, plastik ve kağıtların ayrı toplanması ve değerlendirilmesi, kampüs içerisindeki tarımsal üretim ve peyzaj alanlarından, yemekhane ve kantinlerden çıkan atıklardan biyogaz üretimi, biyogaz işlemi sonrasında açığa çıkan atıkların kompostlaştırılarak üretilen kompostun tarımsal üretim ve peyzaj alanlarında kullanımı konularında çalışmalar devam etmekte.

Akdeniz Üniversitesi rektörlük binasının halen 64,5 kg/m2.yıl olan CO2 emisyonu ve 314 kWh/m2.yıl olan enerji tüketimi binanın yalıtımının iyileştirilmesi, ısıtma ve soğutmada güneş enerjisinin kullanımı ile CO2 emisyonu 5 kg/m2.yıl, enerji gereksinimi ise 22,6 kWh/m2.yıl düzeyine indirilebilecek. Çalışmalar üniversitenin Temiz Enerji Araştırma ve Uygulama Merkezi bünyesinde Çevre Mühendisliği ve Çevre Sorunları Araştırma ve Uygulama Merkezi’nin de katılımıyla sürdürülmekte.

Akdeniz Üniversitesi’nin Temiz Enerji Araştırma ve Uygulama Merkezi binası olarak tasarlanan bu binada, tümüyle yenilenebilir enerji kaynakları kullanılması ve tüm atıkların tekrar kullanılabilir şekilde değerlendirilmesi planlanmakta.