ÇEVKO Vakfı Genel Sekreteri Mete İmer: "GÜS Modeli Yeniden Hayata Geçirilmeli"
ÇEVKO Vakfı Genel Sekreteri Mete İmer, Türkiye’de geri dönüşüm oranlarının artırılması için kaynağında ayrı toplamanın ve izlenebilir Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (GÜS) sisteminin kritik rolüne dikkat çekiyor. İmer, toplumda farkındalık, eğitim ve kamu-özel sektör iş birliği olmadan döngüsel ekonomiye geçişin mümkün olmayacağını vurguluyor.
Türkiye’de geri dönüşüm oranlarının artırılması için hangi yapısal adımların atılması gerektiğini düşünüyorsunuz?
ÇEVKO Vakfı, 1991 yılında sanayi kuruluşlarının gönüllü girişimiyle, geri dönüşüm odaklı sürdürülebilir gelişime katkı sağlamak amacıyla kuruldu. 34 yıldır yürüttüğü çalışmalarla, sanayi inisiyatifi kimliğini, topluma dokunan bir sivil toplum yapısıyla birleştirdi. Vakfımız son yıllarda “iklim kriziyle savaşım” ve “döngüsel ekonomiye geçiş” konularına da odaklanmıştır. Aslında bu iki konu da geri dönüşüm oranlarının artırılmasıyla bağlantılıdır.
Atık yönetimini, dünya genelinde, tarihsel süreç içerisinde ele alırsak, son 30 yılda her alanda olduğu gibi bu alanda da dönüşüm yaşandığını görürüz. Bundan 30 yıl önce, özellikle tüketim sonrası ortaya çıkan atıklar, çevre kirliliğini önlemek için mümkünse geri dönüştürülecek, mümkün değilse bertaraf edilecek hurda malzemeler olarak görülürken; günümüzde döngüsel ekonomi bağlamında, sanayinin girdisi olarak düşünülmesi gereken, ekonomik değerinin öne çıktığı ikincil hammaddeler haline gelmiştir. Artık, değerlendirilmesi mümkün olmayan atığın sıfırlanması, “üst dönüşüm” yoluyla geri dönüşümden daha kaliteli ve çevreye daha az etki edecek ürünler yapmak hedeftir.
Türkiye’ye gelince, TUİK’in Kasım 2023’te yayımladığı 2022 yılı atık istatistiklerine göre, 2022’de atık işleme tesislerinde, ithal edilenler de dahil olmak üzere 48,5 milyon ton atığın metal, plastik, kâğıt, mineral, vb. olarak geri dönüştürüldüğü bildirilmiştir. TUİK raporuna göre 2022 yılında Türkiye’de yaklaşık 50 milyon ton geri kazanılabilir tehlikesiz atık, imalat sanayi, OSB’ler ve hane halkından toplanmıştır. Belediyeler vasıtasıyla toplanan yaklaşık 30 milyon ton tehlikesiz atığın büyük bölümünün düzenli depolama tesislerinde bertaraf edildiği düşünülürse, geri dönüştürülen 48,5 milyon ton metal, plastik, kağıt, vb. atığın yarıya yakını Türkiye’deki imalat sanayinden temin edilirken, yarıdan fazlasının yani 24-25 milyon tondan fazlasının ithal edildiği hesaplanabilir.
