Atık Sularda Azot Gideren Prosesler
ELİF RABİA GÜRBÜZ Çevre Yüksek Mühendisi
1. GİRİŞ
Azot canlılar için önemli bir besi maddesi olmasına rağmen, azot türlerinin ortamda fazla miktarda bulunması sonucu sebep olduğu olumsuz etkiler ve bunların kontrolü çevre mühendisliğinin önemli konularından biridir. Azotun su ortamında bulunan formlarından biri olan amonyak/amonyum, ötrafikasyona neden olması yanında, nitrifikasyona uğraması nedeniyle nitrit ve nitrata dönüşüp ortamdaki çözünmüş oksijeni kullanmakta ve alıcı ortamdaki oksijen miktarının azalmasına sebep olmaktadır.(3) Ayrıca amonyak, sudaki canlılar için toksik etkiye sahiptir. Atık su arıtımında azot gideriminde kullanılan en yaygın yöntem, nitrifikasyon – denitrifikasyon prosesidir. Bu yöntemle amonyak/amonyum nitrifikasyonla iki kademede nitrata ve denitrifikasyonla azot gazına dönüştürülerek su ortamından giderilmektedir. Amonyağın gideriminde havayla sıyırma ve kırılma noktası klorlamasının yanında fizikokimyasal yöntemlerden iyon değişimi prosesi de başarıyla kullanılabilmektedir. Bu yöntemde amonyuma karşı yüksek seçiciliğe sahip doğal bir zeolit olan klinoptilolitin hem tek başına kullanıldığı durumlarda hem de biyolojik arıtmadan sonra iyileştirme birimi olarak kullanılması durumunda başarılı sonuçlar alındığı görülmekte ve uygulamada da kullanılması teklif edilmektedir (1). Doğal bir zeolit olan klinoptilolit, amonyum gideriminde 1960’lı yılların sonlarında kullanılmaya başlamıştır. Bu çalışmalar genellikle evsel atık su mertebesinde amonyum içeren atık sularda yapılmış ve içme suyu, yüzeysel veya yeraltı suyu gibi nispeten kirlenmemiş sularda kullanımı az sayıda denemeye konu olmuştur. Türkiye’de klinoptilolit rezervinin önemli bir kısmı da Manisa Gördes'de bulunmaktadır.
