54 SU VE ÇEVRE TEKNOLOJİLERİ • Kasım / 2026 MAKALE 4. PROJE YÖNETIMI DERS ÇIKARIMLARI (LESSONS LEARNED) Bu ve benzer projelerin, dizayn aşamaları ve uygulamaları sırasında dikkate alınması gereken önemli hususlar Proje Yöneticilerinin dikkatine sunulmuştur. Bunlar sadece bu projenin özelinde değil benzer tüm projelerde karşılaşılabilecek türden oldukları için – öğrenilecek dersler (Lessons learned) kabilinden kayda değer görülmüştür: • İster sıfırdan yatırım (Green Field), ister mevcut tesis tevsii/iyileştirme (Brown Field) arıtma projesi olsun, proje yöneticisinin mevcut ve gelecekteki olası kirlilik parametrelerine ve işletme şartlarına hakim olması gereklidir, işin en zor aşaması da budur. Proses ve yardımcı işletmelerin iş birliği ile geniş kapsamlı bir saha araştırması (Site Survey) yapılması, bunun dökümante edilmesi ve en nihayetinde ilgili paydaşlarca projenin başında karşılıklı teyit edilmesi önemlidir. • Proje paydaşlarının, sırası gelince değil, henüz fizibilite çalışmaları aşamasında sorumluluk ve yetkileri ile birlikte belirlenmesi; projenin her aşamasında rutin olarak bilgilendirilmeleri başarı için gereklidir. Risk ve hassas noktalar (sensitivities) çalışmaları tüm paydaşların katılımıyla yapılmalıdır. Örneğin, bu büyüklükteki arıtma tesislerinin enerji tüketimi oldukça yüksektir, ilave trafo ihtiyacı doğabilir, dolayısıyla elektrik paydaşının işin en başında projeye dahil edilmesi yarar sağlayacaktır. • Mevcut tesis atık su kirlilik parametrelerinin ve trendlerin tespitinde çok sayıda analiz gerekeceğinden KOI, AKM, gibi standart olanların işletmenin kendi bünyesindeki bir laboratuvarda yapılması son derece önemlidir. Dış laboratuvarlara yaptırılacak testler, sonuçların çok geç çıkması ve maliyetli olması nedeniyle ancak çok özel analizlerle sınırlı kalmalıdır. Kurulacak laboratuvar aynı zamanda arıtma tesisinin ileride sağlıklı işletimi için de önemlidir. • Atık suda arıtmayı etkileyebilecek toksik bir madde olup olmadığının önceden belirlenmesi önemlidir. Bu amaçla üretimde kullanılan katkı maddelerin yanı sıra hat ve yer temizliği vb. amaçlı kimyasalların teklif aşamasında arıtma firmalarıyla paylaşılması; onların da önerdikleri sistemin hassas olduğu toksik maddelerin, varsa diğer kısıtlamaların idareye teklif ekinde yazılı olarak bildirmeleri gereklidir. • İşletmenin geleceğe dönük projeksiyonları ne kadar net olursa olsun, atık su deşarj limitleri başta olmak üzere iç ve dış koşulların her an değişebileceği öngörülerek seçilen sistemin esnek ve modüler olmasına dikkat edilmelidir. • Atık su debi ve kirlilik parametreleri işletme şartlarına göre değişebilir. Dolayısıyla verilen kritik değerler için +/- %15 gibi salınım belirtilmesi ileride doğabilecek anlaşmazlıkları önlemede yardımcı olacaktır. Öte yandan arıtma firmalarının dizaynlarında +%15 değerini baz almaları beklenmelidir. • Biyolojik arıtma sistemi balans tankının büyük seçilmesi ve deşarj hattı üzerine konulacak bir otomatik analiz cihazı (online monitoring) deşarj limitlerinin anlık aşılması halinde çıkış hattının otomatik olarak balans tankına yönlendirilebilmesi arıtmanın sağlıklı çalışması ve çevre güvenliği açısından önemlidir. • Tesiste evsel atık ve işletme atık sularının birleşerek arıtmaya gitmesi halinde arıtma suyunun geri kazanma olasılığı- gıda üretimi olması nedeniyle- ortadan kalkmaktadır. Dolayısıyla proje aşamasında, özellikle sıfır yatırımlarda (Greenfield Project) evsel ve işletme sularının segregasyonuna dikkat edilmelidir. • Domates işleme tesislerinin hasat mevsiminde gerek proses, gerekse yardımcı işletmeler üzerindeki yükün çok fazla olması nedeniyle atık su arıtma tesisine verilecek teknik destek sınırlı olacaktır. Geçici, ancak yetkin personel takviyesi baştan öngörülmelidir. • İster sıfır, ister tevsii projesi olsun, harcama kalemleri/ bütçeler arasında kaydırmalar yapılmasını gerektirebilir. Bu kaydırmaların kontrollu yapılmasına ve atık su arıtma projesinin bütçesini etkilememesine dikkat edilmelidir. Özellikle mevcut tesis tevsii (brownfield) projelerinde yatırım bütçesi ile bakım bütçelerinin karışması mümkündür. • Arıtma sistemi ihalelerinde tesis yatırım maliyeti ile 10 yıllık işletme maliyetinin toplamının dikkate alınması, kabul için gerekli performans kriterlerinin baştan belirlenmesi ve test metodunda karşılıklı mutabık kalınması önemlidir. • Biyolojik arıtma sistemlerinin tasarımında, mevsimsel debi ve kirlilik yükü değişimleri ile bakım ve arıza durumları dikkate alınarak işletme esnekliği sağlanmalıdır. Özellikle birden fazla biyolojik reaktör bulunan tesislerde, havuzların ihtiyaca göre seri veya paralel çalıştırılabilmesine olanak tanıyacak borulama, vana ve kontrol altyapısının tasarım aşamasında öngörülmesi önemlidir. Bu yaklaşım, yüksek yük dönemlerinde yükün reaktörler arasında dengeli dağıtılmasına, düşük yük koşullarında işletmenin optimize edilmesine ve bakım veya arıza durumlarında tesisin tamamen devre dışı kalmadan kısmi kapasiteyle çalışmaya devam edebilmesine katkı sağlayacaktır. n
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=