48 SU VE ÇEVRE TEKNOLOJİLERİ • Kasım / 2026 MAKALE ÖZET Üretimin bir bölümünün tarıma dayalı mevsimsel oluşu, yüksek çevrim suyu (domates elleçleme ve ön yıkama suyu) debileri, salça ve değişik soslardan gelen kirlilik yükleri domates işleme tesislerinin gerek çevrim suyu kalitesinin stabil tutulmasını, gerekse atık su arıtımını oldukça güçleştirmektedir. Söz konusu örnek işletmede sezon içerisinde domates işleme kapasitesi 5000 ton/güne kadar ulaşmakta. Ürünü kamyondan indirme, transfer ve ön yıkama (elleçleme) amacıyla kullanılan çevrim suyu 2250-2500 m3/sa arasında değişmektedir. Açık su havzasına deşarj edilen atık su ise yaklaşık 3 aylık hasat (domates işleme) sezonunda 400 m3/sa; sadece salça, ketchup, mayonez vb. sos üretilen normal işletme döneminde ise 70-90 m³/sa olarak gerçekleşmektedir. Bu şartlarda; (a) yüksek debili, ancak daha seyreltik kirlilikteki hasat sezonu suyu ile (b) düşük debili, ancak yüksek kirlilik yüküne sahip normal üretim dönemi ihtiyaçlarını karşılayabilecek esnek bir arıtma tesisi dizaynı önem kazanmaktadır. Ayrıca, kapalı devre çevrim suyu; toprak, çürük domates, kabuk, sap vb. kirlilik nedeni ile giderek yoğunlaşmakta, askıdaki katı madde (AKM) oranı yükselmektedir. Bu bir yandan elleçleme ve yıkama performansını etkilerken, aynı zamanda arıtmaya giden çevrim blöf suyu nedeni ile de atık su arıtma üzerindeki yükü de önemli ölçüde arttırmaktadır. Bu çalışmada, hem çevrim suyu kalitesinin iyileştirilmesi, hem de atık su arıtma tesisinin konsept dizaynı konusunda, yaşanan tecrübeler ışığında, öneriler getirmeye çalışacağız. Yine bu uygulama örneğinden ve geçmiş proje deneyimlerinden hareketle “proje yönetim ders çıkarımları” raporun sonuna eklenmiştir. PROSES ÖZETI Bu çalışmada domates ve biber işleme ile birlikte salça, ketchup, mayonez ve muhtelif sos üretimi yapan entegre bir tesis ele alınmıştır. Tesisin max. 5.000 ton/güne kadar domates & biber işleme kapasitesi olup, hasat mevsimine bağlı olarak 80-90 gün süreyle taze ürün kabul etmektedir. Salça ve türevleri, ketchup, mayonez, sos vb. üretimi ise yıl boyunca 7/24 devam etmektedir. Domates ve biberler, tesis hinterlandının değişik bölgelerinden temin edilerek kamyon ve traktörlerle mal kabul alanlarına getirilmekte, burada yüksek basınçlı suyla transfer kanallarına indirilmekte, buradan da işleme hatlarına beslenmekte, bu süreçte de bir ön yıkamaya tabi olmaktadır. Ürünle birlikte toprak, sap, kabuk, çekirdek, çürümüş domatesler de bu suya karışmaktadır. Kapalı devre olarak çalışan ve ana çevrim suyu olarak niteleyeceğimiz bu su, o an faal indirme platform sayısına bağlı olarak 2500 m³/ sa mertebesine kadar ulaşabilmektedir. Devre üzerindeki 3 saatlik bekleme kapasitesine sahip lagün, yerini daha sonra tandem bir mekanik kum tutucu sisteme bırakmış, ancak sistem tam oturana kadar oluşabilecek acil durumlar için devrede tutulmaya devam edilmiştir. Evaporatör kondens suları, RO ve işletmeden gelen temiz yıkama sularının katılımı ile çevrim suyu %10 kadar seyrelmekte, sonuçta aynı miktarda su taşkan (Arıtmaya verilen blöf suyu) olarak atık su arıtma tesisine blöf edilmektedir. Çevrim suyunda ve dolayısıyla blöf suyundaki Askıdaki ATAHAN CANBOLAT Mak. Y. Müh., Profesyonel Proje Yöneticisi (PMP) DOMATES İŞLEME, SALÇA VE SOS FABRIKALARI ÇEVRIM SUYU VE ATIK SU ARITMA TESISI DIZAYN ÖNERILERI
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=