32 SU VE ÇEVRE TEKNOLOJİLERİ • Kasım / 2026 açısından varlık yönetimi sürecinin önemli bir bileşeni olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmada ISO 55000-55001 standart serisi kapsamında varlık yönetiminin temel ilkeleri ele alınmakta; İngiltere, Avustralya ve Japonya’daki su sektörü uygulamaları incelenmekte ve varlık yönetimi açısından Türkiye’deki mevcut mevzuat ve kurumsal yapı değerlendirilmektedir. Ayrıca Ankara İli İçmesuyu, Atıksu ve Yağmursuyu Yönetimi Master Planı kapsamında hazırlanan ASKİ Varlık Yönetimi Raporu esas alınarak Türkiye’deki su ve kanalizasyon idarelerinde uygulanabilecek bütünleşik bir kurumsal varlık yönetimi yaklaşımı ortaya konulmaktadır. 1. GIRIŞ: SU VE KANALIZASYON İDARELERINDE OPTIMIZASYON GEREKSINIMI Su ve kanalizasyon hizmetleri, diğer birçok kamu hizmetinden farklı olarak geniş ve karmaşık bir fiziksel altyapı sistemine dayanmaktadır. Barajlar, su alma yapıları, kuyular, isale hatları, dağıtım şebekeleri, su depoları, pompa istasyonları, içmesuyu ve atıksu arıtma tesisleri, kanalizasyon kolektörleri, yağmursuyu sistemleri, enerji tesisleri ile bu yapılarda bulunan elektrik, mekanik ve otomasyon ekipmanları hizmet sunum zincirinin birbiriyle ilişkili temel bileşenlerini oluşturmaktadır. Varlık Yönetimi, içmesuyu ve atıksu sistemlerindeki lineer altyapılar ile tesis, makine ve ekipmanların bütününü kapsayan bütünleşik bir yaklaşım olarak ele alınmaktadır (ASKİ, 2024). Söz konusu varlıkların önemli bir bölümü uzun hizmet ömrüne sahip olup, bazı altyapı sınıflarında kullanım süreleri onlarca yılı bulabilmektedir. Dolayısıyla bugün hayata geçirilen bir yatırım için bakım, rehabilitasyon veya yenilemeye ilişkin kararların etkisi yalnızca içinde bulunulan mali dönemle sınırlı kalmamakta, gelecek yıllardaki işletme giderlerini, enerji tüketimini, hizmet güvenilirliğini ve sermaye yatırım gereksinimlerini de doğrudan etkilemektedir. Bu çerçevede, su ve kanalizasyon idarelerinin günümüzde karşı karşıya bulunduğu yönetim iki yönlü bir optimizasyon problemi olarak ele alınabilir. Denklemin bir tarafında enerji fiyatları, personel giderleri, malzeme ve yedek parça maliyetleri, bakım-onarım harcamaları ile yeni yatırım ve yenileme ihtiyaçları bulunmaktadır. Bu maliyetlerin mümkün olduğunca kontrol altında tutulması gerekmektedir. Denklemin diğer tarafında ise kesintisiz ve güvenilir hizmet sunumu, içmesuyu kalitesinin korunması, çevresel standartlara uyum, arızalara hızlı ve etkin müdahale, müşteri memnuniyeti ile afet ve iklim değişikliğine karşı altyapı dayanıklılığının artırılması yönündeki beklentiler yer almaktadır. Dolayısıyla su ve kanalizasyon idarelerinin temel hedefi yalnızca “en düşük maliyetle hizmet sunmak” veya diğer bir ifadeyle yanlızca hizmet maliyetlerinin en aza indirilmesi olarak tanımlanmamalıdır. Asıl amaç, kabul edilebilir bir maliyet düzeyi içerisinde kurumsal ve teknik risklerin kontrol altında tutulması, hedeflenen hizmet performansı ve hizmet seviyesinin sağlanması ve bu hizmetlerin uzun vadede sürdürülebilirliğinin güvence altına alınmasıdır. Başka bir ifadeyle yönetim sürecinin temelini maliyet, risk, performans ve hizmet düzeyi arasındaki optimum dengenin kurulması oluşturmaktadır. Varlık yönetiminin stratejik önemi tam olarak bu noktada ortaya çıkmaktadır. ISO 55000:2024, varlık yönetimini kuruluşun amaç ve hedeflerine ulaşmasına katkı sağlayacak biçimde, varlıklardan değer elde edilmesini esas alan sistematik ve yaşam döngüsü temelli bir yönetim yaklaşımı olarak ele almaktadır. Standartta varlıkların kullanımının optimize edilmesi, finansal performansın iyileştirilmesi, risklerin yönetilmesi ve sürdürülebilirliğin desteklenmesi varlık yönetiminin temel kazanımları arasında gösterilmektedir (ISO, 2024a). ISO 55001:2024 ise bir varlık yönetim sisteminin kurulmasına, uygulanmasına, sürdürülmesine ve sürekli geliştirilmesine ilişkin gereklilikleri tanımlamakta; varlıklarla ilgili performans, risk ve harcamaların kurumsal amaçlar doğrultusunda dengelenmesini esas almaktadır (ISO, 2024b). Bu nedenle varlık yönetimi yalnızca bakım-onarım faaliyetlerinin planlanması ve yürütülmesiyle sınırlı teknik bir uygulama olarak değerlendirilmemelidir. Varlık yönetimi; mevcut altyapının fiziksel ve işlevsel durumunun belirlenmesi, hangi varlıkların kritik olduğunu, hangi risklerin kabul edilebilir veya kabul edilemez olduğunu, hangi varlığa hangi bakım stratejisinin uygulanması gerektiğini, hangi varlığın ne zaman yenilenmesi gerektiğini ve tüm bu kararların kısa, orta ve uzun vadede kurumun mali yapısına nasıl etki edeceğini birlikte değerlendiren bütünleşik bir kurumsal karar destek sistemidir. 2. VARLIK YÖNETIMININ ÖNEMI VE SAĞLADIĞI FAYDALAR Su ve kanalizasyon hizmetleri günün belirli saatlerinde verilen klasik idari hizmetlerden farklı olup süreklilik gerektiren temel kamu hizmetleri arasında yer almaktadır. İçmesuyunun kaynağından temin edilmesi, arıtılması, depolanması ve dağıtılması ile atıksuyun toplanması, taşınması ve arıtılması birbirini tamamlayan ve kesintisiz biçimde süreklilik arz eden hizmetlerdir. Özellikle büyük ölçekli su ve kanalizasyon idarelerinde arıtma tesisleri, terfi merkezleri, pompa istasyonları, enerji sistemleri ve şebeke altyapısının günün 24 saati işletilebilir durumda tutulması hizmet süMaliyet - Risk - Performans - Hizmet Düzeyi MAKALE
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=