36 SU VE ÇEVRE TEKNOLOJİLERİ • 09 / 2026 MAKALE projesinin farklı kurumlar tarafından ve kısmen örtüşen alanlarda denetlenmesi, sağlanan ilave güvence ile ortaya çıkan idari maliyet arasında etkin ve verimli bir denge oluşturmakta mıdır?” temel araştırma sorusunu ortaya çıkarmaktadır. Çalışmanın temel tezi; farklı hukuki amaçlara sahip denetim mekanizmalarının gerekli olduğu, ancak aynı risk ve işlemlerin diğer denetim kurumlarının ürettiği güvence yeterince dikkate alınmadan tekrar incelenmesinin marjinal güvence faydasını sınırlarken uygulayıcı idarenin işlem maliyetini, proje süresini ve kurumsal kapasite kullanımını artırabileceğidir. 2. KAVRAMSAL ÇERÇEVE: DENETIM, KONTROL, GÖZETIM VE GÜVENCE Uluslararası finansmanlı projelerde gerçekleştirilen bütün incelemeleri hukuken “idari denetim” olarak nitelendirmek doğru değildir. Örneğin Sayıştay tarafından gerçekleştirilen dış denetim, kurum içi teftiş, Mülkiye Teftiş Kurulu denetimi, Hazine ve Maliye Bakanlığı bünyesinde yürütülen dış finansman proje denetimi ile Dünya Bankasının bir satın alma işlemine ilişkin ön onay denetimi (prior review) veya itiraz yok (no-objection) süreci farklı hukuki niteliklere sahiptir. Sayıştay denetiminin temel amaçları kamu mali yönetiminin hukuka uygun yürütülmesi, kamu kaynaklarının korunması ve performansın değerlendirilmesi iken; Dünya Bankasının satın alma incelemesinin temel dayanağını finansman anlaşması ile Yatırım Projesi Finansmanı (Investment Project Financing - IPF) kapsamında uyguladığı satın alma kuralları oluşturmaktadır. Dünya Bankasının güncel düzenlemelerinde ön onay denetimi (prior review) ve uygulama sonrası değerlendirme (post review) mekanizmalarının yanı sıra risk değerlendirmesine bağlı bağımsız satın alma incelemeleri de öngörülmektedir. Dolayısıyla bunların hukuki dayanakları ve amaçları aynı değildir. Ancak uygulayıcı idare açısından bakıldığında bu mekanizmaların tamamı; belge hazırlama, bilgi sunma, açıklama yapma, ihale ve sözleşme dosyalarını incelemeye hazır tutma, toplantı ve saha ziyaretlerini organize etme, bulgulara cevap verme ve gerektiğinde düzeltici işlem gerçekleştirme şeklinde ortak bir idari uygunluk maliyeti meydana getirmektedir. Bu nedenle çalışmada “çok katmanlı denetim” kavramı, hukuki nitelikleri aynı olmamakla birlikte uygulayıcı idare üzerinde denetim, kontrol, inceleme, gözetim veya uygunluk yükümlülüğü oluşturan mekanizmaları ifade eden analitik bir üst kavram olarak kullanılmaktadır. 3. ULUSLARARASI FINANSMANLI YEREL ALTYAPI PROJELERINDE DENETIM KATMANLARI 3.1. Kurum İçi Kontrol, Denetim ve Teftiş İlk güvence katmanını uygulayıcı idarenin kendi bünyesindeki iç kontrol, iç denetim ve teftiş mekanizmaları oluşturmaktadır. 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu, kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılması ile mali saydamlık ve hesap verebilirliğin sağlanmasını Türk kamu mali yönetiminin temel esasları arasına yerleştirmektedir. Bu kapsamda, uluslararası finansman kaynağı kullanılması, uygulayıcı idarenin söz konusu projeyi kendi olağan iç kontrol veya teftiş sisteminin dışında bırakması sonucunu doğurmamaktadır. Böylelikle proje üzerindeki ilk kontrol katmanı uygulayıcı idarenin kendi kurumsal yapısı içerisinde oluşmaktadır. 3.2. Sayıştay denetimi İkinci temel katman Sayıştay denetimidir. Sayıştay denetimi kamu idarelerinin hesap, mali işlem ve faaliyetleri ile iç kontrol sistemlerinin incelenmesini ve kamu kaynaklarının etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun kullanılmasının değerlendirilmesini kapsamaktadır. 6085 sayılı Kanun’un 6’ncı maddesinde Sayıştaya geniş bilgi ve belge edinme ve yerinde inceleme yetkileri tanınmıştır. Sayıştay ayrıca denetimlerini yalnızca kurum veya hesap dönemi bazında değil, sektör, program, proje ve konu bazında da gerçekleştirebilmektedir. Dolayısıyla uluslararası finansman kullanılarak gerçekleştirilmiş bir su veya kanalizasyon altyapı yatırımının hesap, ihale, sözleşme ve harcama işlemleri Sayıştay denetiminin kapsamına girebilmektedir. Burada önemli olan husus dış finansman kaynağı nedeniyle oluşmuş ayrı kontrol mekanizmalarının Sayıştayın anayasal ve yasal denetim yetkisini ortadan kaldırmamasıdır. 3.3. İçişleri Bakanlığı Mülkiye Teftiş Kurulu denetimi Uluslararası finansmanlı yerel altyapı projeleri üzerindeki bir diğer kamu denetimi katmanını İçişleri Bakanlığı Mülkiye Teftiş Kurulu tarafından gerçekleştirilen teftiş ve denetimler oluşturmaktadır. Mülkiye Teftiş Kurulunun görev
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=