MAKALE 53 SU VE ÇEVRE TEKNOLOJİLERİ • 05 / 2026 Ülkelerin topoğrafik görünümleri dikkate alındığında, yağış tekerrür sayısı ile bir ilişki kurulduğu gözlemlenebilir. Türkiyenin topoğrafik görünümü aşağıdaki gibidir; TÜRKIYE ILE İLGILI DEĞERLENDIRME Nordik ülkelerde boyutlandırmaya esas yağmur tekrarlanma periyotlarının belirlenmesinde, ülkelerin topoğrafik yapısı, iklim özellikleri ve buna bağlı olarak oluşan yağış rejimi ile sel riski önemli rol oynamaktadır. Benzer şekilde Türkiye’nin çok çeşitli topoğrafik yapısı (dağlık bölgeler, kıyı ovaları, iç kesimlerdeki plato ve vadiler), bölgesel yağış yoğunlukları ve hızlı kentleşme dinamikleri dikkate alındığında, kentsel drenaj ve kanalizasyon sistemlerinin boyutlandırılmasında topoğrafya temelli, risk odaklı bir yaklaşım geliştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Akademik çevreler ile ilgili devlet kuruluşlarının (DSİ, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, belediyeler ve ilgili teknik odalar), İskandinav ülkelerinde olduğu gibi, Türkiye’nin bölgesel topoğrafik ve hidrolojik özelliklerini temel alan ulusal bir kılavuz hazırlaması, hem sel riskini minimize etmek, hem de ekonomik açıdan optimum çözümler üretmek bakımından stratejik bir gerekliliktir. Bu konuda çok taraflı mühendislik çalışmaların acilen başlatılması, gelecekteki olası sel zararlarının azaltılması açısından kritik öneme sahiptir. Türkiye için topoğrafya bazlı kanalizasyon tasarım tekerrür tablosu (öneri olarak ) 1. TASARIM YAKLAŞIMI Kanalizasyon sistemlerinde tasarım tekerrür süresi (T), • yağış karakteri (IDF) • topoğrafya (eğim, akış süresi) • şehirleşme yoğunluğu parametrelerine bağlı olarak belirlenir. TEMEL GÖZLEMLER: • İzlanda, Norveç ve CEN standardı, ayrık ve birleşik kanalizasyon sistemleri arasında ayrım yapmamaktadır. • Danimarka, Finlandiya ve İsveç, ayrık sistemlerde tam dolu borular için 2 yıl veya daha az tekerrür periyodu kullanırken, İzlanda ve CEN standardı 5 yıl kullanmaktadır. Norveç ise diğer ülkelerin oldukça üzerinde olacak şekilde 20 yıl kullanmaktadır. • Birleşik kanalizasyon sistemlerinde tam dolu borular için İzlanda, İsveç ve Finlandiya 5 yıl kullanırken, Danimarka yalnızca 2 yıl ve Norveç ise 20 yıl gibi yüksek bir tekerrür periyodu kullanmaktadır. • Ayrık sistemlerde kritik seviyelere kadar basınçlı dolu akış (surcharge) için üç sınıf görülebilir. Danimarka ve Finlandiya 5 yıl veya daha az kullanmaktadır. İzlanda ve İsveç 10 yıl kullanmakta, Norveç ve CEN standardı ise 30 yıl ile oldukça daha yüksek değerlerdedir. • Birleşik sistemlerde kritik seviyelere kadar basınçlı dolu akış (surcharge) için Norveç ve CEN standardı 30 yıl kullanırken, diğer ülkeler 10 yıl kullanmaktadır. Birçok açıdan birbirine yakın olan Kuzey ülkelerinin, bu alandaki mühendislik uygulamaları söz konusu olduğunda bu kadar farklılık göstermesi garip görünebilir. Norveç’in tekerrür periyotları diğer ülkelere kıyasla oldukça uzundur. Danimarka 1 Finlandiya 2 İzlanda 5 Norveç 20 İsveç 2
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=