44 SU VE ÇEVRE TEKNOLOJİLERİ • 09 / 2026 MAKALE büyük altyapı projesinin başlangıcında bir Denetim ve Güvence Haritası hazırlanabilir. Bu haritada denetleyen veya kontrol eden kuruluş, hukuki/sözleşmesel dayanak, denetimin amacı, incelenecek risk, incelenecek belge, denetimin zamanı, önceden (ex-ante) veya sonradan (ex-post) inceleme niteliğinde olup olmadığı ve aynı konuda güvence sağlayan diğer kuruluş belirlenebilir. Böylelikle proje başlamadan önce denetim alanlarının kesiştiği noktalar görünür hale getirilebilir. 7.2. Risk Esaslı Denetim Yoğunluğu Dünya Bankasının risk esaslı prior/ post review sistemindeki yaklaşımından hareketle denetim yoğunluğu bütün projeler ve bütün işlemler için standart olarak belirlenmemelidir (World Bank, 2025). Projeler finansal büyüklük, ihale yöntemi, teknik karmaşıklık, uygulayıcı kurumun geçmiş performansı, önceki denetim bulguları, satın alma kapasitesi ve çevresel-sosyal risk gibi kriterler üzerinden derecelendirilebilir. Düşük riskli işlemlerde sonradan inceleme ve örnekleme dayalı yöntemler, yüksek riskli işlemlerde ise daha yoğun ön kontrol uygulanabilir. 7.3. Başka Çalışmaların Bulgularına/ Verilerine Dayanma (Reliance on the Work of Others) INTOSAI yaklaşımından hareketle bir kamu denetim veya kontrol kurumunun ürettiği çalışmanın başka bir kuruluş tarafından kullanılabilmesinin kriterleri geliştirilebilir. Bunun için en az denetçinin kurumsal bağımsızlığı, mesleki yeterliliği, kullanılan standardın uygunluğu, denetim kapsamının yeterliliği, elde edilen kanıtın kalitesi ve çalışma kâğıtlarına gerektiğinde erişim şartları aranabilir. Bu yaklaşım denetim yetkisinin devri anlamına gelmez. INTOSAI standartlarının da ortaya koyduğu üzere, diğer denetçilerin çalışmalarından yararlanılması mümkündür; ancak sonuçtan sorumlu denetçi kendi mesleki sorumluluğunu korumaktadır. 7.4. Tek Denetim (Single Audit) İlkesinin Uyarlanması Avrupa Komisyonunun modelinden hareketle merkezi aracı kuruluşun, ulusal dış denetimin ve finansman kuruluşunun güvence fonksiyonları arasında katmanlı bir sistem tasarlanabilir. Birinci seviyede uygulayıcı idare kendi iç kontrol sistemini işletir. İkinci seviyede, merkezi uygulayıcı kuruluş finansman ve proje uygulama koşulları bakımından kontrol sağlar. Üçüncü seviyede bağımsız dış denetim mekanizmaları bunların güvenilirliğini değerlendirir. Üst seviyedeki kuruluş her bir işlemi yeniden denetlemek yerine önce alt seviyedeki güvence sisteminin kalitesini test eder. Bu yaklaşım Avrupa Komisyonunun single audit modelindeki, her seviyenin diğer seviyeler tarafından sağlanan güvenceden yararlanması prensibiyle paraleldir. 7.5. Tek Dijital Proje ve Denetim Dosyası Uluslararası finansmanlı proje için bir tekil dijital proje dosyası oluşturulması, idari yükün azaltılmasında en uygulanabilir araçlardan biri olabilir. İhale dokümanları, teklifler, değerlendirme raporları, sözleşmeler, hakedişler, ödemeler, sözleşme değişiklikleri, teknik ilerleme raporları ve denetim bulguları sisteme bir defa yüklenebilir. Yetkili denetim kurumları aynı belgenin farklı kopyalarını istemek yerine erişim yetkileri çerçevesinde bu sistemden yararlanabilir. Bu sistemin temel ilkesi “onceonly documentation-belgenin bir defa üretilmesi ve yetkili güvence sağlayıcılar tarafından yeniden kullanılabilmesi” olmalıdır. 7.6. Denetim Takvimlerinin Koordinasyonu INTOSAI koordinasyon rehberinde düzenli iletişim, gelecekteki denetim planlarının değerlendirilmesi, denetim kapsamının koordine edilmesi ve bulguların paylaşılması mükerrerliğin önlenmesine yardımcı olabilecek yöntemler arasında gösterilmektedir. Bu yaklaşımdan hareketle büyük ölçekli uluslararası finansman programlarında yıllık bir Proje Güvence ve Denetim Planı oluşturulabilir. Amaç denetim kurumlarının bağımsızlığına müdahale etmek değil; aynı tarihlerde birden fazla saha denetiminin yapılmasını, aynı dokümanın kısa aralıklarla tekrar istenmesini ve aynı risk hakkında birbirinden habersiz çalışmalar yürütülmesini azaltmak olmalıdır. 8. TARTIŞMA Türkiye'deki uluslararası finansmanlı yerel altyapı projelerinde mevcut yapı iki önemli kamu politikası hedefinin kesişiminde bulunmaktadır. Birincisi hesap verebilirlik ve kamu kaynaklarının korunmasıdır. 6085 sayılı Sayıştay Kanunu da denetimin amaçları arasında kamu mali yönetiminin hukuka uygun yürütülmesini, kamu kaynaklarının korunmasını, hesap verme sorumluluğunu ve mali saydamlığı açıkça saymaktadır. İkincisi kamu yatırımının etkin ve zamanında gerçekleştirilmesidir. Bu iki amaç birbirinin alternatifi değildir.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=