40 SU VE ÇEVRE TEKNOLOJİLERİ • 09 / 2026 MAKALE maları da kalkınma finansmanındaki farklı prosedür ve uygulamaların işlem maliyetleri doğurabileceğine işaret etmektedir. Paris Yardım Etkinliği Bildirgesi (Paris Declaration on Aid Effectiveness); donör uygulamalarının uyumlaştırılması, ortak düzenlemelerin artırılması ve prosedürlerin sadeleştirilmesini kalkınma finansmanının etkinliğini artıracak temel yaklaşımlar arasında değerlendirmiştir (OECD, 2005). OECD'nin Paris Bildirgesi uygulamasını değerlendiren sonraki çalışmasında da farklı çalışma yöntemlerine geçişte yüksek işlem maliyetlerinin ortaya çıktığı, ortak yaklaşımlar ve daha rasyonel iş bölümü aracılığıyla uzun vadeli etkinlik kazanımları sağlanmasının amaçlandığı belirtilmektedir (OECD, 2009). 5.2. Zaman Maliyeti Denetimlerin önemli bir bölümü ex-post nitelikte olsa da uluslararası finansmanlı projelerde bazı kontroller ihale veya sözleşme sürecinin ilerleyebilmesinin ön koşulunu oluşturmaktadır. Bir dokümanın uygulayıcı idare, merkezi uygulayıcı kuruluş ve uluslararası finans kuruluşu zincirinde ardışık değerlendirmeye tabi olması halinde toplam işlem süresi her inceleme aşamasındaki sürelerin toplamına dönüşmektedir. Yüksek riskli veya yüksek tutarlı sözleşmeler bakımından böyle bir kontrol seviyesi gerekli olabilir. Ancak bu noktada temel soru, aynı yoğunluğun tüm işlemler için gerekli olup olmadığıdır. Dünya Bankasının mevcut satın alma düzenlemeleri bu bakımdan önemli bir örnek sunmaktadır. Banka, prior review ve post-review mekanizmalarını risk ve sözleşmenin niteliğine göre farklılaştırmakta, ayrıca bağımsız satın alma incelemelerinin gerekliliğini de risk değerlendirmesine bağlamaktadır (World Bank, 2025). Dolayısıyla uluslararası uygulamanın kendisi dahi “her işlem için aynı yoğunlukta kontrol” yaklaşımı yerine risk esaslı farklılaştırmaya dayanmaktadır. 5.3. Kurumsal Kapasite Üzerindeki Etki Yerel idarenin proje ekibinin insan kaynağı sınırsız değildir. Özellikle mühendislik, satın alma, finans, hukuk ve çevresel-sosyal yönetim alanlarında çalışan uzmanların hem projenin uygulanmasını yürütmeleri hem de farklı kontrol kuruluşlarının taleplerini karşılamaları gerekmektedir. Bu nedenle çok katmanlı denetim sisteminin toplam maliyeti değerlendirilirken bir fırsat maliyetinden de söz edilmesi gerekir. Denetim ve kontrol taleplerini karşılamak için kullanılan her personel-saat, aynı zamanda projenin asli teknik veya sözleşme yönetimi faaliyetlerinden ayrılmış bir personel-saat anlamına gelebilmektedir. Buradan hareketle denetimin amacı ile uygulamanın amacı arasında bir denge kurulmalıdır. Denetim proje uygulamasının güvenilirliğini sağlamalı, fakat belirli bir noktadan sonra proje yönetim kapasitesinin önemli bir bölümünü yalnızca uygunluğun belgelenmesine yönlendiren bir sisteme dönüşmemelidir. 5.4. Uluslararası Finansmana Yönelme İsteği Uluslararası finansman uzun vadeli kaynak sağlama, finansman kaynaklarını çeşitlendirme, teknik yardım ve uluslararası proje yönetim standartlarından yararlanma gibi önemli avantajlar sağlamaktadır. Bununla birlikte proje hazırlığı, ulusal izinler, finansman kuruluşunun satın alma düzenlemeleri, çevresel ve sosyal yükümlülükler, raporlama sistemi ve çok katmanlı denetim birlikte düşünüldüğünde uluslararası finansmanın toplam idari işlem maliyeti önemli ölçüde artabilmektedir. Bu kapsamda, uluslararası finansmanlı projelerin toplam prosedürel ve denetim yükünün artması, özellikle sınırlı kurumsal kapasiteye sahip yerel idareler açısından uluslararası finansmana yönelmeyi azaltabilecek bir işlem maliyeti ve kapasite baskısı yaratabilir. 6. ULUSLARARASI LITERATÜR VE İYI UYGULAMALAR 6.1. INTOSAI: Denetimlerin Koordinasyonu ve Diğer Denetçilerin Çalışmalarından Yararlanılması INTOSAI'nin ISSAI 100 standardı, kamu sektöründe iç ve dış denetimin amaçlarının farklı olabileceğini, ancak her iki fonksiyonun da iyi yönetişime katkıda bulunduğunu belirtmektedir. Bu ortak alan, INTOSAI'ye göre denetçiler arasında koordinasyon ve iş birliği için bir imkân yaratmakta ve mükerrer denetim çalışmalarının azaltılmasını mümkün hale getirmektedir (INTOSAI, ISSAI 100). INTOSAI aynı zamanda yüksek denetim kurumlarının, gerekli koşulların sağlanması halinde diğer kamu denetçilerinin veya dış denetçilerin çalışmalarından yararlanabileceğini kabul etmektedir. Bunun için yararlanılan çalışmanın kamu sektörü denetim standartlarına uygun biçimde gerçekleştirildiğinin güvence altına alınması gerekmektedir. Bu yaklaşım Türkiye açısından önemlidir. Burada önerilen sistem
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=