52 SU VE ÇEVRE TEKNOLOJİLERİ • 06 / 2026 ÇEVİRİ bilinen lityum yatağı olan Nevada'daki Thacker Pass lityum madeni, büyük ölçüde Quinn Nehri Vadisi'ndeki çiftçi topluluklarından su haklarını yönlendirerek yılda 3,5 milyar litreye kadar suya ihtiyaç duyacaktır. Kanada'da, Britanya Kolombiyası'ndaki 2014 Mount Polley bakır/altın madeni felaketi, yaklaşık 25 milyon metreküp zehirli atığı nehirlere ve göllere salarak içme suyu kaynaklarını kirletti ve yerli toplulukları perişan etti. Rapor, bunu Kanada'nın madencilikle ilgili en kötü çevresel başarısızlıklarından biri olarak nitelendiriyor. Profesör Madani, “Su güvensizliği, kritik minerallerin çıkarılmasının bir yan etkisi değil, küresel tedarik zincirinin şu anda nasıl tasarlandığı ve yönetildiğinin sistemik bir sonucudur” diyor. “Bağlayıcı uluslararası standartlar, zorunlu açıklama ve gerçek anlamda topluluk iş birliği olmadan, önümüzdeki on yıllar için öngörülen talep artışı, mevcut durumu dramatik bir şekilde daha da kötüleştirecektir.” Raporda, bağlayıcı küresel kurallar olmadan mevcut sistemin çevresel ve sağlık maliyetlerini dışsallaştırmaya devam edeceği savunuluyor. BAŞLICA ÖNERILER ŞUNLARDIR: • Gönüllü uyumluluğun yerini alacak, etik kaynak kullanımı ve çevresel adalet için yasal olarak bağlayıcı mekanizmalarla desteklenecek zorunlu uluslararası durum tespiti standartları. • Sıfır deşarj sistemleri de dahil olmak üzere sıkı kirlilik ve atık su kontrolü ile su kullanımının ve ağır metal kirliliğinin bağımsız olarak izlenmesi. • Pillerin, elektronik cihazların ve yenilenebilir enerji bileşenlerinin gelişmiş geri dönüşümü de dahil olmak üzere döngüsel ekonomi çözümlerine yatırım yapmak, birincil kaynak çıkarımına olan baskıyı azaltacaktır. • Madencilik gelirlerinin adil bir payının sağlık, su ve eğitim hizmetleri için etkilenen topluluklara yönlendirilmesini sağlayan yasal olarak zorunlu fayda paylaşım anlaşmaları. • Maden çıkarma faaliyetlerinden etkilenen topraklara sahip yerli topluluklar için Özgür, Önceden ve Bilgilendirilmiş Onay (FPIC) ilkesinin yasal olarak güvence altına alınması. • Madencilik bölgelerinde güçlü kamu sağlığı sistemleri ve zorunlu Sağlık Etki Değerlendirmeleri, şirketlerin de mali katkıda bulunması zorunluluğu getirilmelidir. • Doğrudan lityum ekstraksiyonu (DLE) gibi düşük su tüketimli ekstraksiyon teknolojilerine yatırım yaparak tatlı su tüketimini azaltmak hedeflenmektedir. Dr. Nunbogu, “Bu rapor için toplanan veriler, öngörülebilir gelecekte muhtemelen asla elektrikli araç sahibi olamayacak veya topraklarının inşası için yok edilen teknolojilerden faydalanamayacak topluluklarda ciddi sağlık ve çevresel sonuçları belgeleyerek çarpıcı bir tablo ortaya koyuyor” diyor. “Enerji geçişinin bu gizli maliyetleri, su kullanımı ve belirli maden sahalarındaki kirliliğe ilişkin güvenilir, kamuya açık verilerin azlığı nedeniyle düzenleyiciler ve kamuoyu için büyük ölçüde görünmez kalmaktadır. Açık ve doğrulanabilir veriler olmadan, tedarik zincirlerini sorumlu tutamayız ve geçişin adil olmasını sağlayamayız. Bu teknik bir başarısızlık değil, yönetimsel bir başarısızlıktır.” n
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=