yorsunuz. Şimdiye kadar çok da fazla olmadı böyle bir durum. Zaten bizim de Türkak akreditasyonunu geçememiş laboratuvarı aramıza almamak gibi bir kararımız yok. Hatta yaptığı deneylerde kötü niyetli olmayan ancak yanlış deney sonuçlarıyla akreditasyonclan geçememiş laboratuvarlara akreditasyonları konusunda katkı sağlamayı hedefliyoruz. Dolayısı akreclite olamamış laboratuvarları da aramıza çekmeye çalışıyoruz. Bugüne kadar benim olduğum 2 senelik dönemde, yönetim kurulumuza gelip de bizim herhangi bir gerekçeyle reddettiğimiz bir laboratuvar olmadı. Su ve Çevre Teknolojileri: Aynı mımuneler üzerinde farklı laboratuvarlarda farklı sonuçlar çıkmasını nasıl değerlendiriyorsunuz? Ufuk Malak: Aslına bakarsanız aynı metodu uyguluyorsa aynı sonuca ulaşması lazım. Ancak numune alma konusu da çok önemlidir. Siz farklı yerden bir başkası ela başka yerden alıyorsa o zaman sonuçlar ela faklı çıkar. Aynı özenle aynı yerden alınmış numuneleri Türkak'tan akreclite olmuş iki laboratuvara götürürseniz farklı çıkmaması beklenir. Farklılıklarla yaptırdığınız kan testlerinde de meyve-sebze testlerinde karşılaşabiliyorsunuz. Burada önemli bir güven unsuru da laboratuvarların akreclite olmasıdır. Akreditasyonun temeli mutlaka doğru deney yaptığınızı ispat etmekle alakalıdır. Laporatµvarlar akredite laboratuvarlarsa, qrntlaka bu deney/ clc:ığru yapabildiğini ispat eq-nişlerclir. Ondan sonraki kısımda fark.lı çıkıyor cjerseniz o işte insan faktörü, 9eneyler, kabul edilebilir aralıkta olup olmadığı ve diğer tartışmalı durumlar gündeme gelecektir. Su ve Çevre Teknolojileri: Akreditasyon süreci hakkında biraz bilgi alabilir miyiz? Ufuk Malak: Akreditasyon ıso 9001, ISO 14001 gibi bir standarttır. Akreditasyon, laboratuvarların bir resmi otorite tarafından uluslararası kriterlere göre denetlenerek teknik ve idari yeterliliklerinin onaylanarak belli aralıklarla ~ SU VE ÇEVRE TEKNOLOJİLERİ• SAYI 21 denetlenmesi işlemidir. Bir laboratuvarın akreclite olabilmesi için bu laboratuvarın, çok sayıda laboratuvarın ortak katıldığı, herkese eşit zamanlarda gönderilen bir numuneyi analiz edip, aldığı sonucun kabul edilip edilmediğini göstermesi gerekir. Buna "laboratuvarlar arası karşılaştırma" eleniyor. Bu şekilde siz ele örneğin 500 tane laboratuvarın içerisinde nerede olduğunuzu görüyorsunuz. Eğer sizin sonucunuz o testten geçmişse akreditasyon sürecinize devam ediyorsunuz. Zaten o testlerden geçemezseniz akredite olamıyorsunuz. Onun için laboratuvarlar akreclite olma sürecinde yüzlerce laboratuvarın girdiği laboratuvarlar arası karşılaştırma testlerinde kendilerini kanıtlamak zorundalar. Akreditasyonun devamlılığı için senede bir kez mutlaka laboratuvara gelirler ve geriye doğru bir tarama yaparlar. İç tetkik mantığıyla yapılan bu taramalarda, yaptığınız deneyler, personeliniz, cihazlarınız, çihazlarınızın kalibrasyonları, bakım Onf!rımları ve verdiğiniz deney hizmetinin kalitesine etki eden her şey kontrol edilir. O taramada, diyelim ki siz ağırlık tartıyorsunuz ve sürekli sonuç veriyorsunuz. Tartım aletinizin kalibrasyonu var mı, bakımı doğru yapılmış mı, keneli kontrolleriniz doğru yapılmış mı, aradan birkaç tane deney seçerler ve bu deneyleri derinlemesine baştan sona doğru yaptığınızı, formlarınızı doğru tuttuğunuzu sizden ispat ederler. Yani akreclite bir laboratuvarda 2 sene önce şu suda şu ağır metal bulunmuş. Nasıl yapılmış, kim yapmış, ne şekilde yapmış bilgilerine ulaşıp doğruluğu inceleniyor. Dolayısıyla akreditasyon gelişim sürecinin devamlılığını ela sağlıyor. Dolayısıyla işin temelinde, bir laboratuvardan, karşılaştırma testlerinden başarılı olması, yaptığı test sonuçlarının güvenilir olması, tekrarlanabilir olması gibi yeterliliklere sahip olması bekleniyor. Su ve Çevre Teknolojileri: Akreditasyon kurumu, yanlış testleri olan sorunlu bir laboratuvar için ne tür uygulamalar yapıyor? Ufuk Malak: Akreditasyon Kurumu'nun önüne böyle bir bilgi gidip ele, akreditasyon denetçisinin onu denetlemek amacıyla size gelmesi, bir şikayet olmadıkça çok mümkün değil. Çünkü o denetçinin elinde bir prosedür var, o prosedüre göre sizin cleneylerinizi sorguluyor. O sorguladığı deneyde, sizin deney kayıtlarını düzgün gösterememeniz, deney sonuçlarınızın düzgün olmadığına yönelik bulgular olması zaten sizin eksikliğiniz. O eksikliğin boyutuna göre ele ya uyarırlar ya ela deney proseclürünüzün askıya alınm<!sı, akreclitasyonunuzun askıya alınması gibi sonuçlar ortaya çıkıyor. Türkiye'cle böylesi durumlarda laboratuvarların çalışması 3 ay, 5 ay süreyle askıya alınabiliyor. Yine Bakanlıklar yetki verdiği laboratuvarların faaliyetlerini geçici olarak durdurabiliyor. Ancak eskiye göre bu tür askıya alma, durdurma olayları çok azaldı. Laboratuvarlara olan güven daha ela arttı. Her deneyi onun prosedürüne göre yapıyorsunuz. Prosedüre göre yaptığınız deneyde sizin mutlaka bir yanılgı payınız var. Yine senede 1000 defa aynı deneyi yapıyorsanız, arada birtakım cleneylerinizcle sapmaların olması ela normal. Onun için akreditasyon kurumuna, bazı deney belirsizlikleri ya ela ne kadar sapma yapabileceğiniz konularında ela beyanlarınız oluyor. Öte yandan yapılan testlerin tüm test sürecindeki detaylarına ela hakim olmak lazım. Kim yapmış, hangi metotla yapmış, nereden numune alınmış, mımuneyi kim almış, nasıl taşımış, nasıl saklamış... Bu laboratuvarın bulduğu sonuç şu, öbürü farklı elediğiniz zaman işin içine tüm bu parametreler girer. Dolayısıyla numuneyi temsil edici bir şekilde alıp, deneye kadar doğru bir şe-
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=