E-Dergi Oku 
E-Bültene Abone Olun
 
SİSDOZ
INEVA TÜRKİYE
ÖZKAN MAKİNA
MAS DAF
ANADOLU FLYGT
ROTORK

Ergene, 'Havza Bilgi Sistemi' ile İzlenecek

Ergene, 'Havza Bilgi Sistemi' ile İzlenecek

30 Ocak 2018 Salı / 11:06 | HABER/RÖPORTAJ481 kez okundu

“Havza Bilgi Sistemi Geliştirilmesi Projesi” ile Ergene Havzası’nda kullanılan su kaynaklarının nitelik, nicelik ve kullanım özelliklerinin bir envanteri oluşturulacak, tematik bir haritalandırma yapılacak, havzadaki su kaynaklarıyla ilgili modelleme çalışmaları yürütülecek ve web tabanlı bir altyapı sistemi kurularak suyla ilgili tarafların interaktif olarak takip edebileceği bir yönetim sistemi oluşturulacak...

Ergene Havzası’nın bütüncül olarak yönetimine olanak verecek veri toplama ağının oluşturulması ve toplanan veriler ışığında mevcut su kalitesi, su miktarı ve su kullanımının ortaya konularak tüm bu bileşenlerin, yine havza ölçeğinde değerlendirilmesini sağlayacak interaktif bir altyapının oluşturulması hedeflenen ve Yıldız Teknik Üniversitesi koordinatörlüğünde yürütülen “Havza Bilgi Sistemi Geliştirilmesi Projesi” tüm hızıyla sürüyor.

TÜBİTAK 1003-Öncelikli Alanlar Ar-Ge Projelerini Destekleme Programı ile desteklenen proje kapsamında Ergene Havzası web tabanlı entegre modelleme ve yönetim çalışması ile endüstriyel, tarımsal vb. amaçlarla kullanılan su kaynaklarının nitelik, nicelik ve kullanım özelliklerinin bir envanteri oluşturulacak, süreç boyunca toplanacak ve üretilecek verilerden faydalanılarak tematik haritalandırma yapılacak, havzadaki su kaynaklarıyla ilgili modelleme çalışmaları yürütülecek ve web tabanlı bir altyapı sistemi kurularak suyla ilgili tarafların (yönetici ve kullanıcı) interaktif olarak takip edebileceği bir yönetim sistemi oluşturulacak.

Yıldız Teknik Üniversitesi’nin koordine ettiği projede Namık Kemal Üniversitesi, Sabancı Üniversitesi, Gebze Teknik Üniversitesi ve Sektör Soft Yazılım’dan öğretim üyeleri ve profesyoneller yer alıyor.

Proje 6 iş paketinden oluşuyor. Proje yönetimi iş paketi ile projenin iyi bir şekilde yürütülmesi sağlanıyor. Ayrıca düzenli proje izlemeleri de yine bu paket kapsamında ele alınıyor. Bir diğer iş paketi olan “Veri Toplama ve İşleme” kapsamında ise havzadaki su kalitesi parametrelerinin izlenmesi hedeflenmiş. Elde edilen veriler, proje kapsamında hedeflenen web tabanlı bilgi sistemine entegre edilecek tematik haritalar üzerinde işaretlenen su kalite ölçüm ve izleme istasyonlarında tüm su kullanıcıların hizmetine sunulmuş olacak.

Tüm bu elde edilen veriler, fiziksel ve veriye dayalı modeller kullanılarak oluşturulacak entegre modelleme ağı ile analiz edilerek su yöneticilerinin kullanımına sunulacak. Elbette söz konusu “Su” olunca sosyo-ekonomik analiz de büyük bir önem taşıyor. Bunun için de proje önerisinde bir iş paketi oluşturulmuş.

Proje çıktılarının yaygınlaştırılması amacıyla proje süresince çeşitli paydaş toplantısı, çalıştay ve eğitim semineri düzenlenecek ve CBS tabanlı hazırlanacak web sayfasında tüm veri ve sonuçlar ilgili paydaşlara sunulacak.

Biz de bu projeyle ilgili diğer ayrıntıları öğrenmek amacıyla Proje’nin Yürütücüsü Yıldız Teknik Üniversitesi Kontrol ve Otomasyon Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Şeref Naci Engin ve Yıldız Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi Çevre Mühendisliği Bölümü Başkanı Prof. Dr. Güleda Engin ile kısa bir röportaj gerçekleştirdik.

Su ve Çevre: Ergene Havzası Koruma Eylem Planı, Ergene’deki son gelişmeler ve yürüttüğünüz Havza Bilgi Sistemi Geliştirilmesi Projesi hakkında bilgi alabilir miyiz?

Prof. Dr. Güleda Engin: Türkiye’de su kütlelerinin havza bazında değerlendirilmesinin önemi anlaşılıyor. Çünkü iklim değişikliği, plansız şehirleşme ve sanayileşme neticesinde su kaynakları gittikçe azalıyor. Kişi başına düşen su miktarı bakımından Türkiye artık su stresi yaşayan ülkeler sınıfında değerlendiriliyor. Dolayısıyla su kaynaklarımızın korunması ile ilgili ciddi hamleler yapılması lazım. Ergene Havzası özelinde yeraltı suyunun aşırı kullanılması da bölge için farklı problemler ortaya çıkarıyor. Mesela Ergene Havzası’nda yeraltı su seviyesinin yer yer 300 metrelere düştüğü biliniyor. Buna ilave olarak da yeraltı suyu rasat istasyonlarından elde edilen verilerde yıllık olarak yaklaşık 1 metrelik azalma tespit edildiği de bildiriliyor. Bu çok ciddi bir alarmdır. Dolayısıyla bölgede yapılması gereken ciddi işler var. Bakanlık da bunun farkında. Bu adımlar da atılmaya başlandı.

Bildiğiniz gibi Orman ve Su İşleri Bakanlığı Ergene Havzası’nı 2011 yılında öncelikli 6 havza listesi içerisine almıştı. Bu konuda oldukça detaylı çalışmalar yapılıyor. Hem Bakan, hem ilgili birimler konu üzerinde hassasiyetle duruyorlar. Çünkü Ergene Nehri plansız sanayileşme neticesinde ciddi problemler yaşıyor. Nehirdeki su kalitesi dördüncü sınıf; yani çok çok kötü. Neredeyse açık atıksu kanalı niteliğinde. Ayrıca bölgeye plansız bir şekilde gelen sanayi kuruluşları artık kendi su ihtiyaçlarını karşılayamaz hale düştüler. Nüfus inanılmaz derecede arttı. İstanbul’u kurtarmak adına bölgeye kaydırılan sanayi kuruluşları, maalesef o bölgede hem ciddi bir nüfus oluşturdu, hem de kontrolsüz bir şekilde çevreye ciddi zarar verdiler. Bölge, Türkiye’nin en çok göç alan bölgesi haline geldi. Eskiden ihtiyaç duyduğu suyu Ergene’den temin eden sanayi kuruluşları artık Ergene’den yararlanamıyorlar. Dolayısıyla yeraltı suyuna yoğun yönelim sonucu bölgedeki yeraltı suları da ciddi bir şekilde azaldı. Bakanlık artık kuyu açılmasına izin vermiyor. Sanayi tesisleri, kapasite artışına gitseler bile mevcut su tüketimleriyle idare etmek zorunda kalıyorlar ya da suyun yeniden kullanımına yönelik yenilikçi arıtma yöntemlerini kullanıyorlar.

Ergene Havzası’nda Bakanlık uhdesinde çok çeşitli çalışmalar yürütülüyor. Bunlardan bir tanesi de özel bir işletme tarafından yürütülen bir proje. Bu proje kapsamında, sanayi atıksularının bir kolektör sistemiyle toplanıp derin deniz deşarjı ile Marmara’ya verilmesi. Ergene Nehri’nin normal debisi saniyede 5 metreküpken bu debi yoğun atıksu nedeniyle şu anda 25 metreküpe çıktı. Atıksuyun kolektörlerle toplanması neticesinden nehrin debisinin yeniden 5 metreküpe düşürülmesi hedefleniyor. Ama su kalitesinin artması için bu yeterli olacak mı, olmayacak mı, işte biz bu projede iki farklı model çıktısıyla, senaryo analizleriyle görmeyi hedefliyoruz. Diğer bir çalışma da Ergene’deki suyun kalitesini artırmak için Meriç Nehri’nden Ergene’ye su transferi. Ama hepsinin sonucunun ne olduğunu ancak modellemeler yardımıyla görebileceğiz. Bizim projede bir havza bilgi sistemi kurulacak fakat amaç sadece herhangi bir noktada durum nedir görmek değil; verilerin analizi, geçmişte durum neydi, şu anda ne, gelecekte ne olacak gibi anlık bilgi verebilecek bir sistem olacak. Bu da su yöneticileri diye adlandırdığımız karar vericilere çok ciddi bir imkan sağlayacak. Tabii bu sistemlerin havzaya özgü sistemler olarak tasarlanması gerekiyor. Bu, il bazlı, siyasi sınırlara göre yapılabilecek bir şey değil. Her nehir ağı bir havzayı temsil ediyor ve o havzaya özgü sistemlerin geliştirilmesi lazım. Yine Bakanlık bununla ilgili pek çok çalışma yürütüyor. Bunlardan birisi de “Ulusal Su Bilgi Sistemi”. Fakat tabii bu kapsamda farklı kurumlar tarafından toplanan bilgilerin koordinasyon içinde toplanması, değerlendirilmesi de büyük önem taşıyor.

Projemize “sosyoekonomik” boyutu da ekledik, ki sosyoekonomik boyut gerçekten çok önemli. Havzada sadece tek bir unsurla ilgilenemeyiz. Her boyut ele alınmalı. Hem göçlerle yıl bazında nasıl artışlar olduğu, hem tarımdaki değişiklikler proje kapsamında ele alınıyor. Suyun yeniden değerlendirilmesi de proje kapsamında ele aldığımız başlıklardan birisi.

Su ve Çevre : Havza Bilgi Sistemi Projesi ne zaman başladı, şu anda hangi aşamada? 

Doç. Dr. Şeref Naci Engin: Proje 2016’nın Mart ayında başladı. TÜBİTAK destekli, 36 ay sürecek bir proje.

Biraz evvel de bahsedildiği gibi bölge, aşırı bir nüfus artışı ve plansız bir sanayileşme sonucu ciddi sorunlar yaşayan bir bölge. Sorun, her ne kadar siyasi ve yönetimsel tercihlerden kaynaklansa da çözümünün en azından bir kısmının mühendisliğe ilişkin olduğu bir gerçek. Bu kapsamda karar vericilere bir projektör tutmak amacıyla projeye başladık. Verileri, ölçümleri anlamlı hale getirmeye çalışıyoruz.

Havza Bilgi Sistemi Projesi disiplinler arası bir proje. Öncelikle Yıldız Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi’nin “Çevre” ve “İnşaat” mühendisliği bölümlerinin önderliğinde gerçekleşiyor. İki bölüm de kendi uzmanlık alanlarındaki deneyimlerini projeye aktarıyorlar. Ayrıca havza içinde yer alan Namık Kemal Üniversitesi Çevre Mühendisliği’nden de bir ekip su kalite analizlerinde destek veriyor. Bütün verilerin analizinde hem Çevre Mühendisliği hem de İnşaat Mühendisliği Hidrolik ABD’nda görev yapan arkadaşlar işbirliği içinde çalıştılar. Kontrol ve Otomasyon Mühendisliği Bölümü olarak bizler de bu iki tarafın bilgi ve tecrübelerini modeller içinde yer alan algoritmlarımızda değerlendiriyoruz.

Su ve Çevre : Ergene ziyaretlerinizde izlenimleriniz ne oluyor?

Prof. Dr. Güleda Engin: Özellikle sanayide, yükselen su maliyetleriyle alakalı sıkıntılar var. Kapasite artışına gitmek isteyen firmalar su sıkıntısı ile karşılaşıyorlar, bu firmalar ancak yenilikçi membran teknolojileriyle kullandıkları suyu tekrar kullanma yoluna gidiyorlar. Bence çok su kullanan ve iyi kaliteli suya ihtiyacı olan firmaların bu şekilde su tüketimini azaltma yoluna gitmeleri gerekiyor. Önümüzdeki beş on yıl içinde, bence öncelikli konu bu olacak, klasik arıtmadan vazgeçilip membranlarla daha iyi kalitede su elde edilecek.