Teknik

Yapılmış Bir "Ham Su" Arıtma Tesisi ve Düzeltilmesi

Reşit Palabıyıkoğlu
Arokem Su Arıtma ve Kimya Sanayi




Mart 2015 / Sayı: 80

Son yıllarda çalışmayan veya hatalı yapılmış su arıtma ve atıksu arıtma tesislerinin düzeltilmesiyle uğraşıyorum. Bu çalışmalardan birisini sizlerle de paylaşmak istiyorum...
Tesisin kapasitesi: 180 m3/saat
Ham suyun değerleri: (Arıtmacı tarafında dikkate alınan)
Toplam sertlik: 35 fr.
İletkenlik: 1180 mc/cm
Sülfat: 94 mgr/lt
Dikkate alınmayan değerler:
Bikarbonat: 1185 mgr/lt
Karbondioksit: 132 mgr/lt
Silis: 35,40 mgr/lt SiO2 
Esas aldığı değerlere göre tesis üniteleri: Kum Filtresi ve Yumuşatma ünitesi 
Kum filtresi/Su Yumuşatıcı:
Tank çapı: O 2,3 m
Tank boyu: 3 m (bombeler hariç-bombeleri yarım bombe)
Tank alanı: 4,15 m2
Suyun akış hızı: 180 m3/saat/4,15 m2 =43,37 m/saat (çok yüksek bir hız)
Karışık kum yüksekliği: 1,6 m (içinde antrasit de var)
Tankın giriş-çıkış çapları: O 125


Kum filtresi/yumuşatıcının yetersiz olması nedeniyle aynısından yanına 2-3 tane daha ilave etmişler. Daha sonra istenilen netice alınmayınca sisteme demineralize ve ters ozmos ünitesi ilave edilmiş. Yumuşatıcıdan çıkan su, bu düzene göre dağıtılmış. Normal giriş-çıkış ve ters yıkama debisi düşünülmeden borulama işlemi yapılmış. Ters yıkama işleminde daha fazla su, daha hızlı akış olacağı için ters yıkama çıkış hattı ve vanaların, giriş-çıkış vanalarından büyük olması gerekir.
Suyun tanka girişinde dağıtımı, bombelerin radyus bombe olması, tabana konulacak plakaya/fiskiye aynasında fiskiye sayısının uygun olması gerekecektir. Metrekareye 60 adet difizörün/fiskiyenin konulması gerekir. Bu uygulama yapılırsa tankın tamamı kullanılmış olur. Bunlar yapılmadığı zaman hem kum filtresinde, hem yumuşatıcıda, hem de demi tesisinde kanallaşmaya ve bir tarafa yığılmaya neden olacaktır; kapasite ve verim yüzde 30-40 oranında azalacaktır. 

Uygun olan fıskiye

Konulacak fiskiyeler/difüzörler plaka şeklinde birbirine geçmeli, basınca dayanıklı olmalıdır. Fiskiyelerin plaka ile temas eden kısmına (yalnız bir tarafına) lastik conta konulmalı ve elle, -varsa anahtarıyla- iyice sıkıştırılmalı, üzerine, tümünü örtecek kadar oval çakıl konulmalı, oval çakıl üzerine yine yıkanmış oval kum yerleştirilmelidir. Farklı ebatlarda kullanılan kum, hele bir de arasına antrasit konulmuşsa, kullanımda çok büyük sorunlar çıkartmakta ve kapasite kullanımının azalmasına, sistemin sık sık devre dışı kalmasına veya “sık sık ters yıkama yapılması”na neden olmaktadır. Tesiste hiçbir zaman ters yıkamasını yapamamışlar. Ters yıkama için yan kanallı 0,4 atü basınçta blower kullanmışlar. Filtreden çıkan su, yumuşatma ünitesine, bir kısmı ters ozmos ünitesine, son kısımsa demineralize ünitesine gönderiliyor. Bu şekilde çalışılıyordu, ancak her altı ayda bir tıkanan boruları değiştirmek zorunda kalıyorlardı. İşi yapan firma ise kabahati “Ham Su”ya buluyordu. Firma tarafından verilen (bir yıllık) analiz raporlarını ve kendilerinin yaptırdığı analiz raporunu bile değerlendirememişlerdi. Suda bikarbonat, karbondioksit, karbonat, aşırı silis ve yüksek sertlik vardı.
Sistem, “Kum Filtresi+Su Yumuşatma Ünitesi+Demineralize+Ters Ozmos”dan kuruluydu.

Yumuşatıcıdan çıkan suyun kazana ve soğutma sistemine, geri kalansa demineralize ve ters ozmos’a veriliyordu. Filtre ve su yumuşatma ünitesi verimli çalışmadığı için sistemde kullanılan üniteler için yeterli kalitede suyu vermemelerinden, kurulu olan sistemden randıman alınamıyordu. Demi tesisi çıkışında istenilen değerleri elde edemiyorlardı. Bunun üzerine demi ve ters ozmos öncesi 2 adet karbondioksit degazörü koyarak problemi çözme yoluna gidilmişti. Karbondioksit degazörü asidik ph aralığında randımanlı çalışır. Ancak yine netice alınamamıştı. Sistem bu şekilde çalıştığı için reçine ve ters ozmos’un membranlarını ortalama altı-sekiz ay gibi bir sürede değiştirmek zorunda kalıyorlardı. 
Ne kum filtresi ne de su yumuşatma ünitesi, ters yıkaması olmasına rağmen hiçbir zaman yıkanmıyor, ters yıkaması yapılmadığı için de yumuşatıcının tuzla rejenerasyonu (280 gr tuz/lt-reçine) boşa yapılmış oluyordu. 
Kum filtresi ve yumuşatıcının artık kireçlenmeden dolayı çalışamaz hale geldiğini düşünerek bir üniteyi (sisteme zarar vermeyecek şekilde), tek bir tankı (kumfiltresi+yumuşatma) devre dışı bırakarak işleme başladık. Önce fabrikadan 1 atü basınçta hava tedarik ettik, normal/mevcut olan ekipmanla, gerekli hesaplamaları yaparak ters yıkama işlemini yapmaya çalıştık. Ters yıkamayı bir türlü başaramayınca tankın menhollerini açıp, ne olduğunu görmeye çalıştığımızda işin vahameti ortaya çıkmıştı. Kum ve reçine blok hale gelmiş, reçine ise beyaz bir çamura bürünmüştü. Kumu kazma, kompresör kullanarak boşaltabildik, reçineyi ise bidonlara alabildik. Fiskiyelerin yüzde 35-40’ı tıkanmıştı. Tankı temizledik, yeni Alarko tipi fıskiyelerden monte ettik, tankın çapını baz alarak ters yıkama dahil giriş çıkışlarını revize ettik. Reçineyi ise önce yüzde 2’lik, sonra yüzde 3’lük, en son da yüzde 5’lik hidroklorik asitle yıkadık. Yıkama sonucu reçine kendine geldi; parlak ve kabarık bir görünüm sergiliyordu.

Uygun olmayan fıskiye

Ardından kum filtresinin içi boyandı, fıskiyeleri yenilendi. 3-5 cm oval çakıl fıskiyelerin üzerine konuldu (bu arada her iki tank da yerlerine yerleştirildi). Çakılın üzerine 5-8 mm yıkanmış oval kum konuldu (toplam yükseklik 1,65 m-çakıl+kum). Reçineyi de tankın ebatlarına göre hesaplayıp ona göre tanka doldurduk. Kum filtresinde akış hızını 18 m/saat, yumuşatıcı ünitede akış hızını 12 m/saat alarak, yani kum filtresi 75 m3/saat, yumuşatıcıysa 50 m3/saat debide/kapasitede çalışacak şekilde, ters yıkaması için de 105 m3/saat-30 mss pompa ayarlayarak sistemi ön çalışmaya hazır hale getirdik. 
Doğal olarak kıyamet koptu... İşletme personeli bu suyun kendilerine yetmeyeceğini söylüyorlardı. Benim cevabım ise netti: “Önce sonuçları görelim, sonra söylenme hakkınızı kullanırsınız”... 
Sistemi bu şekilde devreye almadan suyun içindeki bikarbonatı, karbonatı ve karbondioksiti yok etmek için, daha önceden hazırladığımız ortamda yüzde 90-92 oranında düşürdükten sonra suyu normal kum filtresi ve yumuşatıcı ünitesinden geçirerek deneme çalışmasına başladık. 24 saat sonra hem kum hem de su yumuşatmayı ters yıkamaya aldık. Daha önce kum filtresi ve yumuşatıcı ünite yalnızca 15 dakika yıkanıyormuş, deneme çalışmasında kum filtresinin ters yıkaması 55 dakika, su yumuşatmanın ters yıkaması 65 dakika sürdü. Her şeyi şaşkınlıkla takip ediyorlardı. Yumuşatıcıyı 280 gr tuz yerine 100 gr/lt reçine tuz koyarak rejenere yapınca da şaşırdılar ve nasıl olduğunu sordular. Ben de “cevap vermeme hakkımı” kullandım. 

Asitle de yıkamanın vermiş olduğu avantajla işlem tam oldu ve hem kum hem de yumuşatıcıyı devreye aldık. Bizzat kendileri süre tutarak saat başı yumuşatıcı çıkışı su numunesi alarak sertlik kontrolleri yaptılar. Su yumuşatıcı 12 saat çalıştı. Su yumuşatıcı daha önce 3,5-4 saat çalışıyormuş. Kum filtresi 24 saat çalışıyor. Bu elde edilen sonuçlarla diğer mevcut tanklarını 68 m3/saat kapasitede çalışacak şekilde düzenlediler ve böylece boru zayiatları, aşırı tuz sarfiyatı, membran değişiklikleri minimize edildi. Sistem halen düzenli olarak kullanıma devam ediyor. 
Bu gibi işleri yapmadan önce ham suyun analizinin detaylı olarak yaptırılması ve analizin iyi irdelenmesi gerekiyor.  Yani, “Sular kötü, sistem ne yapsın” demek çözüm değil.

Geri