Haberler
Azteklerin Gümüşü
Festo otomasyon teknolojisiyle flotasyon hücrelerinde arızalara son

Meksika’da yer alan Fresnillo gümüş madeni 2012 yılında çıkardığı 41 milyon ons gümüş ile dünya çapında tek başına en çok gümüş üreten gümüş madeni oldu. Bu kadar büyük bir miktar söz konusu olduğunda tabii ki cevherin işlenmesinde uygulanan proseslerin güvenilirliği büyük önem arzediyor. Festo, maden ocaklarında olağan sayılacak çetin ortam koşullarına dayanıklı olduğu kadar yüksek işletme güvenliği de sunan DFPI serisi tahrik sistemleri ile flotasyon hücreleri proseslerinde gerek işlem yalınlığı gerekse verimlilik konusunda ideal bir çalışma ortağı olarak müşterisinin karşısına çıkıyor. 


Neredeyse 500 yıl önce Hernán Cortez’in liderliğinde “Altınların Ülkesi El Dorado“yu keşfe çıkan İspanyol istilacıları bu arayışlarında altın değil, bol miktarda gümüş bulacaklardı. Günümüzde Meksika, Peru’dan sonra, dünyanın en önemli gümüş üreticisi. Örneğin Zacatecas eyaletindeki Fresnillo gümüş madeninden neredeyse 500 yıldır gümüş çıkarılıyor. Fresnillo’da her gün 8200 ton gümüş cevheri çıkarılmaktadır; Aztekler’in “Tanrıların Beyaz Dışkısı“ diye adlandırdığı gümüşü çıplak gözle bile fark etmek mümkün.


Flotasyon prosesi
Gümüş cevheri çıkarmak bir şey; içindeki gümüşü çıkarmak ayrı bir şey... Cevher büyük değirmenlerde toz haline getirildikten sonra su ve çeşitli kimyasallarla çamur kıvamına getirilir. Akabinde bu çamur flotasyon hücrelerinde mekanik-kimyasal bir ayrıştırma işlemine tabi tutularak bileşenlerine ayırılır. Bu işlemde gaz kabarcıklarının hidrofobik yüzeylerde kolayca birikmesi özelliğinden yararlanılır; bu kabarcıklar gümüş partiküllerini yüzey kenarına iter.
Hava, yüksek devirli miksaj komponentleriyle atomize edilerek havuza aktarılır. Flotasyon havuzunda mevcut yüzey aktif maddeler (deterjan) ve köpük stabilizatörleri oluşan hava kabarcıklarını stabilize eder. Hidrofob partiküller hava kabarcıklarına yapışır ve bunlarla birlikte yüzeye yükseldikten sonra  yüzeyde toplanan köpüğe haspolurlar. Ayrı bir düzenekle yüzeyden çekilen köpük gümüş partiküllerini ihtiva eder. Havuzdaki çamur katmanında kalan diğer partiküller pompalarla kademe kademe çekilir.

Köpük seviyesinin ayarlanması
Her flotasyon hücresinde çıkış valfleri, ya da başka bir tabirle Dart valfleri, yer almaktadır. Bunlarla köpüğün üst katmanının seviyesi regüle edilerek cevherin metal konsantrasyonu kontrol edilir. Dart valflerinin açılıp kapatılması konvansiyonel uygulamalarda harici konum ölçme sensörleri ve konum kontrol üniteleriyle donatılmış lineer tahrik sistemleri tarafından gerçekleştirilir. Bu, çok açık bir dezavantajı beraberinde getirir: Tozlu, çamurlu ortam, harici sensörlerin sık sık arızalanmasına davetiye çıkarır ve sık sık ayar bozukluğuna yol açar, yani sensörleri düzenli aralıklarla kalibre etmek gerekir. Bu da zamana ve dolayısıyla paraya mal olur; çünkü bu tür bakım veya kalibrasyon işlemlerinde tesisin çalışmasını durdurmak gerekir. Fresnillo gümüş madeninde tesis kontrol şefi olan Müh. Juan Rucobo konuyu şöyle açıklıyor: “Eskiden servis çalışmalarında tesisi durdurmak zorundaydık. Hatta madencilikte herkes bu duruma alışmıştı; çünkü farklı, daha iyi bir yöntem bilinmiyordu.“ 

Tesisi durdurmak tarihe karıştı
Fresnillo madeninde servis bakım çalışmaları esnasında tesisi durdurmak tarihe karıştı... Festo Meksika’da proses otomasyonu departmanı şefi Juan Carlos Celaya’nın sözleriyle ifade etmek gerekirse: “Festo proje mühendisleri lineer tahriklerin tekrar tekrar kalibre edilmesini gereksiz kılan bir otomasyon çözümü geliştirdiler. Bu nedenle artık dış ortam etkisine dayanamayan harici sensörlerden kaynaklanabilecek herhangi bir arıza da söz konusu değil.“
Fresnillo, konvansiyonel lineer tahrik sistemleri yerine Dart valfleri üzerinde Festo’nun yeni DFPI serisi lineer tahriklerinden yararlanan ilk maden ocakları arasında yer alıyor. DFPI tahrik sistemi Dart valflerini ve dolayısıyla yukarıda bahsi geçen köpüğün seviyesini kontrol etmektedir.

Güvenilir, kompakt tahrik sistemi
DFPI tahrik sisteminin sunduğu avantajlar çok açık: Bu üründe lineer tahrik, konum kontrol ve konum ölçme sistemi olmak üzere üç sistem biraraya geliyor. Tüm komponentler kompakt, korunmuş bir şekilde tek silindir boru içinde yer alıyor. Modüler yapılı sistemlerle karşılaştırıldığında bu tahrik sistemi özellikle açık hava uygulamalarına dayanıklılığı ile 2. bölge uygunluğu onaylanmış patlamaya karşı koruma özelliğiyle dikkat çekiyor. Festo, mühendislik çalışmalarından tedarik ve teslim adımlarına, kurulum ve ilk işletmeyi takiben işletme aşamasına kadar yüksek nitelikli hizmetler sunarak tesisi oluşturan katma değer zincirinin her halkasının üretkenliğini, verimliliğini artırıyor. Tesis hızla konfigüre edilip işletmeye alınabiliyor. Meksika’da Festo bölgesel dağıtımda görevli mühendisler aracılığıyla hizmet ve yedek parça alanında teknik destek veriyor.
Ancak bu projede sadece Dart valflerinin kontrol ve tahriğiyle yetinseydik otomasyon çözümü yarım kalacaktı... Flotasyon hücrelerinin her biri DFPI tahriklerini kontrol eden CPX/MPA valf adalarını içeren kontrol kabinleriyle donatıldı; bu kabinler aynı zamanda Festo’nun programlanabilir kontrol ünitesi CPX-FEC ile Dart valflerinin açıklık derecesini gösteren FED serisi operatör panelini de koruyor. Fresnillo tesisinde herkesin içi rahat; saydığımız donanım sayesinde Aztekler’in gümüşü bir 500 yıl daha güvenle çıkarılabilecek. Amerika kıtasının en eski gümüş madeni hala ölçülemeyecek kadar büyük miktarda gümüş barındırıyor.