Su Dünyası

Ters Ozmoz Mambranlarının Ömrü Nedir?




Mayıs 2013 / Sayı: 58

Ters Ozmoz mambranlarının ömrünü tayin eden sebepler çoktur. Mambran kalitesi, ters ozmoz cihazının ön şartlandırması, ters ozmoz cihazının tasarımı ve su hazırlama sisteminin işletilmesi gibi konuların her biri mambran ömrünü etkiler.

TO-Ters ozmoz sistemi kullanımının ülkemizde yaygınlaşmasından sonra en sık karşılaştığımız sorulardan biri şudur: “Ters ozmoz mambranlarının ömrü nedir?”

Ancak bu sorunun cevabını vermek mümkün değildir; çünkü TO mambranlarının ömrünün uzun veya kısa olması çok sebebe bağlıdır.

TO hizmeti vermeye başladığımız 1990 yılından bu yana tespit ettiğimiz en uzun mambran ömrü sekiz yıl olmuştur; tabii ki bu çok istisna bir ömürdür. En kısa mambran ömrü ise birkaç ay olmuştur, bu da yapılan bir işletme hatası sonucu meydana gelmiştir. Şöyle ki: Bir küçük işletmede, tatil günü çalışan TO cihazının yanından geçen bekçi, cihazın kanala çok su attığını görür; bu akan suyun hangi borudan geldiğini bulur ve vanayı yüzde 100 kapatır. Oysa bu vana TO cihazının atık su vanasıdır ve belli bir oranda açık kalması ve cihazın su atması şarttır. Bu vana yüzde 100 kapalı olduğu için kısa bir süre yüzde 100 randıman ile çalışan TO cihazının mambranları çok kısa zamanda yüzde 100 tıkanır. Umarım bu çok önemli hatayı başka kimse yapmaz.TO mambranların ömrü konusunu iki yönlü inceleyelim:

-    TO mambran üretiminde ömür uzatıcı tedbirler;
-    TO cihazı imalatçısının ve kullanıcısının mambran ömrünü uzatması için yapması ve yapmaması gerekenler.

Yaklaşık 40 yıldır imal edilen TO mambranlarında artık imalat hatası çok ender görülmektedir. Dolayısıyla mambran ömrünü imalat hatasına bağlamak doğru olmaz. Buna karşın, TO mambran imalatçıları, mambranların az tıkanması, az bakım istemesi ve uzun ömürlü olmaları için bazı malzemeler geliştirmiştir ve bu malzemeler ile imal edilen “ÇOK ÖZEL” TO mambranları hakikaten piyasa mambranlarına kıyasla çok daha uzun yıllar görev yapıyor. Az tıkanan, kolay temizlenen bu “ÇOK ÖZEL” mambran türlerini zaman zaman kullanıyoruz ve kullanıcı hatası olmadığında bunların ömrünün çoğu zaman altı yıla yaklaştığını görüyoruz. 

Özel olarak sipariş üzerine imal edilen bu uzun ömürlü mambranların teslim süreleri 3-4 ay gibi ve fiyatları çok yüksek olduğu için Türkiye piyasasında bu “çok özel” mambranları talep eden ve kullanan kuruluşlar çok enderdir. Diğer taraftan, TO mambran üreticilerinin uzun ömürlü mambran imal etmeleri teorik olarak ticari kurallara aykırıdır. Çünkü, uzun ömürlü mambran üreticisi az sayıda yedek mambran satacağı için uzun yıllar hayatta kalmasına imkan yoktur.  Dolayısıyla bugün piyasada bulduğumuz mambranların çok uzun ömürlü olmalarını bekleyemeyiz. Buna rağmen, TO ön şartlandırma sistemini mühendisçe ve önemseyerek kuran, TO cihazını kurallara uygun işleten ve periyodik mambran yıkamasını doğru yapan işletmelerde piyasa mambranlarının dahi üç yıla yakın süre başarı ile görev yaptığına şahit oluyoruz.

TO mambranlarının ömrünü tayin eden sebeplerin sayısı çoktur.  Bunların en önemlilerini inceleyelim...

Doğru Ön Şartlandırma Mambran Ömrünü Uzatır:
Katılar: TO mambranlarının ana görevi, ham su içinde “çözünmüş” olarak bulunan bazı mineralleri sudan ayırmaktır. Demek ki tasarlayacağımız ön şartlandırma sistemi çıkışında, suda yalnızca “çözünmüş” mineraller kalmalıdır. “Çözünmemiş” olarak adlandırdığımız ve TO mambranlarının sevmediği KATILAR ham suda bulunmamalıdır, yani suyu mükemmele yakın filtre etmemiz doğru olur. Bugün artık UF-Ultra Filtrasyon var ve UF’yi ekonomik bulup veya paraya kıyıp ön şartlandırmayı UF ile yaparsak, TO mambranlarının ömrünün uzadığını muhakkak görürüz.

Mikrobiyoloji: TO mambranlarına canlı maddeler de göndermemeliyiz. Ham su ile gelen mikrobiyolojik maddeleri ön şartlandırma yok etmelidir ki bunlar mambran üzerinde üremesin ve mambranları tıkamasın.
Metal İyonları:  Mambranlara zarar veren ve antiskalant kimyasalı ile mambranlara zararı önlenemeyen bazı metal iyonlarının (demir, mangan gibi) da ön şartlandırmada sudan ayrılması, mambran ömrünü uzatır.

Oksidan Kimyasallar: Hipoklorit (piyasa adı ile klor), ozon, H2O2 gibi oksidanlar  TO mambranlarının ömrünü hızlıca kısaltır (ender kullanılan selüloz asetat TO mambranları klorden etkilenmez). Dolayısıyla sudaki oksidan maddeler TO cihazı ön şartlandırmasında önce yok edilmeli, daha sonra sular TO cihazına verilmelidir.

Doğru Ters Ozmoz Cihazı Tasarımı Mambran Ömrünü Uzatır:
Yukarıda anlattığımız gibi, yüksek kalitede ön şartlandırma yaparak TO cihazımızı çok iyi filtrelenmiş, içinde bakteri ve oksidan olmayan su ile beslesek dahi TO cihazının doğru veya yanlış tasarımı da mambran ömrünü çok etkiler. Mambran üreticilerinin geliştirdiği bilgisayar programları ve kendi tecrübelerimiz sayesinde doğru TO cihazı tasarımı yapmak mümkünse de, bugün için genelde ülkemiz piyasasının istediği “UCUZ” kelimesi ile başlayan talepler bizim gibi TO cihazı imalatı yapanların en doğru TO cihazını üretmesini engelliyor. Ülkelerin piyasa şartlarının da mambran ömrünü etkileyen unsurlardan biri olduğunu kabul etmeliyiz.  

TO cihazı tasarımında mambran ömrünü en çok etkileyen birkaç hususu açıklayalım:

TO mambranı içinde oluşan katılar: TO mambranları suyun saf kısmını iyi su tarafına geçirdiği için mambranların ham su tarafında kalan sudaki minerallerin oranı anormal yükselir ve tabii su bu kadar çözünmüş mineral yükünü içinde taşıyamadığı için bunların bir kısmını mambran içinde katı kristal şekilde kusar. Bu kristallerin bazıları mambranların kimyasal yıkaması sırasında çözünür ve gider; ancak Silikat, CaSO4, MgSO4 gibi bazı kristaller çözünmez. Çözünmeyen bu maddelerin mambran içinde oluşmasını önlemek için suya yeterince “antiskalant” adı verilen özel kimyasallar eklenir; ayni zamanda TO cihazının atık oranı artırılır. Mambran seçim programları sayesinde bu kimyasalların miktarı ve TO’nun atacağı su miktarı kolayca hesaplanır. Bu programa uyularak yapılan TO tasarımı sonucu mambran ömrü normal olur.

TO mambranı içinde çöken katılar:
TO cihazı tasarım programına göre mambran içinden geçen ham suyun hızının belli sınırlar altına düşmemesi gerekir ki mambrana ham su ile gelen veya mambranda oluşan katılar su ile sürüklensin ve mambranı terk etsin. “Ucuzcu” piyasa şartlarına uyulduğu için bilgisayar programı sonuçlarına uyulmadan imal edilen TO cihazlarında, özellikle son TO mambranlarında su hızları çok düşük olur ve bu mambranların ömrü bir yılı dahi aşmaz.

TO cihazında oluşan su darbeleri:
Bugünkü imkanlar ile pompa motorlarının istenen yumuşaklıkta kalkması mümkündür. “Soft start” veya “VFD-Frekans Kontrolu” gibi motor kontrol cihazları kullanılmadığında, TO cihazının her devreye girmesi sırasında mambranlarda şok oluşur, bu da mambranlarda yapıştırılmış yerlerin açılmasına/çatlamasına sebep olur, sonuçta mambran ömrü azalır. Pompanın çok sık devreye girmesi ve çıkması da mambran ömrünü azaltır. Şöyle ki, örneğin pompa çalışırken 14 bar basınçta bulunan TO mambranı pompanın her duruşunda mambran üzerindeki basınç sıfıra yakın olur.  Saatte bir çok kez 14 bar / sıfır bar arasındaki fark basınç sebebi TO mambranlarının ömrünü kısaltır.  Bunu önlemek için TO üretim suyu deposundaki seviye şalterlerinin mesafesini açmak bir çözüm olabilir.

Doğru İşletme Mambran Ömrünü Uzatır:
Mükemmel tasarımlı bir TO cihazı ve çok iyi yapılmış bir ön şartlandırma sisteminde görev yapan mambranlar, sonunda işleticinin bilgisine ve keyfine göre uzun veya kısa ömürlü olur. Yeterli temel eğitimi olmayan ve doğru TO eğitimi almamış bir işletici TO mambranlarını kısa zamanda bozabilir, yazımızın ikinci paragrafında TO atık vanasını yüzde 100 kapayan işçiyi örnek olarak vermiştik. İyi eğitilmemiş işletici genelde TO üretim suyu deposunun dolu olup olmadığını kontrol eder, su deposu dolu ise günlük kontrolları yapmaz. Bu ihmalin sonunda mambranların ömrü çok kısa olur.

TO cihazının doğru işletilmesi sayfalar dolduracak bir konu olduğu için burada kısaca en önemli hususları alt alta yazmak isteriz:
  • Şirketimizin kamyonunu ve otobüsünü ehliyetli ve tecrübesi olan bir şoföre teslim ettiğimiz gibi, TO cihazını da eğitimi olan birine teslim etmeliyiz.  
  •  Günlük Ön Şartlandırma ve TO kontrol çizelgelerinin doğru doldurulduğundan emin olmalıyız. Bu çizelgelerdeki değişimleri gözlemleyip gerekli tedbirleri almalıyız.
  • TO cihazının periyodik bakımlarını geciktirmemeliyiz.  
  • Antiskalant deposunun dolu olduğundan ve dozaj pompasının normal çalıştığından emin olmalıyız.
  • TO kimyasal satın alımı ve TO teknik servisi için UCUZ’a kaçmak yerine DOĞRU SERVİS veren ve TO konusunda UZMAN şirketler ile işbirliği yapmak, sonuçta daha ucuza mal olur. Çünkü mambran ömrü uzar ve TO cihazı daha verimli çalışır.
Umarız bu yazımızı okuyup uygulayan işletmelerde TO mambranlarının ömrü uzar ve bunun sonucunda işletmeler daha çok kazanır ve ülkemiz bir miktar daha döviz tasarrufu yapar.   

Geri